Zonder ze precies na te tellen, weten we dat er in de Ardennen veel kastelen staan, héél veel. Al naar gelang de definitie lopen de schattingen uiteen van 1.000 tot 1.500. Je vindt ze in alle soorten en maten. Van prachtige pronkpaleizen tot robuuste burchten. Onze tweedaagse route vinkt er zoveel mogelijk af. En tussendoor gaan we op bezoek bij een markies, een wijnmaakster en een verzamelaar van wonderlijke spullen.
Snelweg af en opwarmen op kleine weggetjes. Bijna ongemerkt strepen we al vijf grote en kleine kastelen en landhuizen af. Maar ik ga pas uit het zadel bij nummer zes: Château de Corroy. Ik heb er afgesproken met Olivier de Trazegnies d’Ittre, de laatste markies van Corroy. Bij gebrek aan opvolgers komt er na hem een einde aan duizend jaar familiegeschiedenis.
De markies spreekt Vlaams met een charmant Frans accent. De tachtiger leidt me door weelderig gedecoreerde vertrekken. De hoge deuren piepen, de vloeren kraken en aan de wanden hangen de portretten van familieleden en hun vooraanstaande vrienden. Olivier vertelt dat hij als kind in Brussel woonde, maar hier zijn weekenden en vakanties doorbracht. ‘Het was heerlijk. De ruimte, de buitenlucht, de vrijheid. Er waren nog zeker tien tot vijftien personeelsleden die voor ons en het kasteel zorgden. Nu is er niemand meer. Alleen ik.’
Toertocht Belgisch Limburg: waar de heuvels zachtjes glooien
Het kasteel is een van de best bewaarde middeleeuwse burchten van België. Olivier heeft zijn hele fortuin in het behoud van Corroy gestoken. Hij had het ook aan een projectontwikkelaar kunnen verkopen en met het geld vorstelijk kunnen verderleven. ‘Maar ik wilde niet dat het naar een vreemde koper zou gaan. Die vindt zoiets even leuk, ontdekt wat het kost en voor je het weet wordt er het zoveelste casino, kantoor of hotel van gemaakt.’
Als de laatste markies straks uit de tijd is, gaat het Château de Corroy naar de Koninklijke Vereniging der Historische Woonsteden en Tuinen van België. Onder voorwaarde dat het als kasteel bewaard blijft. Ik loop nog even door de parkachtige tuin en stap dan weer op de motor die onder een eeuwenoude boom geparkeerd staat. Voor het betere riddergevoel stuur ik hem eerst nog even over de brug en door de dubbele poort naar de binnenplaats.
Fortuin maken
Terug in de Ardense heuvels bedenk ik dat de meeste kastelen al lang niet meer als woning of zomerverblijf worden gebruikt. Het is niet te betalen. Enkel voor de allerrijksten of meest creatieve eigenaars. Ik steek de Sambre over, vink nog twee kastelen af (Taravisée en Rouillon met de tuinen van Annevoie) en parkeer de motor daarna voor de deur van Château de Bioul.
Het historische familiekasteel wordt omgevormd tot een biodynamisch wijndomein. Vanessa Vaxelaire is daar met haar man Andy Wyckmans druk mee bezig. Ze wonen sinds 2017 in het kasteel en worden ondertussen omringd door wijngaarden. ‘Wij houden van gezond en duurzaam eten en drinken. Omdat we vonden dat het aanbod niet groot was, zijn we zelf maar begonnen.’ Natuurlijk zit daar een goed plan achter. Vanessa komt immers uit een ondernemende familie. François Vaxelaire, de voorvader van Vanessa die het kasteel begin twintigste eeuw kocht, was de oprichter van Au Bon Marché in België, een bedrijf waarmee hij fortuin maakte. Bioul is een heerlijke plek. Ik blijf er lunchen op het terras in de tuin. De zon schijnt uitbundig.
Vol nieuwe energie start ik de motor en laat hem soepel over de heuvels lopen. De vallei van de Molignée is geweldig stuurterrein met een uitstapje naar de ruïnes van Montaigle. Iets verderop pak ik de Maas op en rijd langs nog wat ruïnes zoals die van Poilvache aan de overkant en Crèvecoeur. Keerpunt is het Kasteel van Freÿr, ooit een stoere vesting en daarna een luxueus buitenhuis aan het water.
Na een bliksembezoek gaat het terug naar Dinant, de Maas over en even genieten van een prachtig uitzicht op het Kasteel van Walzin, dat kaarsrecht boven de Lesse ligt. Om er niet al te veel kilometers verderop nog een prachtkasteel aan toe te voegen: Château de Vêves met zijn ronde torens. Met het kasteel van Lavaux-Sainte-Anne tik ik later het meest zuidelijke puntje van de route aan. Vroeger was het ingericht als een museum van de jacht met allerlei gruwelijke vallen, nu kun je er terecht voor een wat vriendelijker museum over het plattelandsleven.
Fameus crosscircuit
Ondertussen ben ik de tel kwijtgeraakt. Op de eerste plaats omdat niet altijd even duidelijk is of een pand een kasteel, versterkte boerderij of landhuis is. En ook omdat ik af en toe een afsteker maak naar een kasteel aan de horizon dat niet in mijn gps is opgeslagen. Zoals het Château Royal de Ciergnon in de vallei van de Lesse. Het is, de naam verraadt het al, een buitenverblijf van de Belgische koninklijke familie. Goed voor meer dan honderd kamers. Alleen al het uitzicht op het kasteel is de omweg waard.
De motor glijdt door de versnellingen. Bochten maken. Op het ritme van minder bekende watertjes zoals de Lomme en de Wamme. Naar Han-sur-Lesse en Rochefort, beide bekend om hun grotten, en door naar het machtige Kasteel van Jemeppe en het sfeervolle centrum van Marche-en-Famenne, waar het Château Jadot verscholen ligt in de smalle straten.
Doorsteken naar het Kasteel van Spontin, de donjon van Crupet en Château de la Poste, dat onderdeel is van het mooie Domaine de Ronchinne. Het landhuis was ooit eigendom van prinses Clémentine van België en haar man Napoleon Victor Bonaparte. Tegenwoordig kun je er als gewone sterveling blijven slapen in historische kamers, boomhutten of strakke moderne huisjes in het park.
Ik slaap in het Château, een hotel dat verbonden is aan de hotelschool van de Waalse hoofdstad Namen. Het ligt machtig mooi, hoog boven het centrum, met de Sambre links en de Maas rechts. Het is een soort steilewandrijden om vanaf de kade naar boven te komen. Van 1947 tot 2007 lag er op het plateau een fameus crosscircuit. Borden met foto’s herinneren aan de tijd van grootheden als Joël Robert, André Malherbe, Håkan Carlqvist, Eric Geboers, Joël Smets en Stefan Everts.
Grilliger, bochtiger
De tweede dag begint met een heerlijke vroege rit door de heuvels. Zodra ik wegdraai van de Maas beginnen de bochten. Nog niet van links naar rechts, maar rustig meebewegend met het landschap. Soms langgerekt, soms hoekig. De tank zit vol, de weg ligt voor me. Bossen en velden brengen me door gehuchten naar enkele kastelen waarvan Modave de mooiste is. Inclusief een lange statige oprijlaan.
De jacht gaat verder waar hij gisteren gebleven is. De kastelen blijven maar komen. Het aantal is onvoorstelbaar groot. Uit de losse pols heb ik er het afgelopen uur alweer meer dan tien gezien met mooie exemplaren als Château de Tharoul, Château de Pailhe, Château de Saint-Fontaine, Château Bois en Château de Vervoz. En dan tel ik de ruïnes niet mee. Een klim en een afdaling brengen me in het bekende plaatsje Durbuy dat behalve een gezellig centrum ook een kasteel heeft. Koffiestop!
Met de Ourthe mee rijd ik naar het zuiden. Eenmaal voorbij Marche-en-Famenne wordt het terrein grilliger en de weg bochtiger. Ik ga er eens goed voor zitten. Supersturen naar La Roche-en-Ardenne en over de Rue du Paradis – met inderdaad een reeks paradijselijke bochten – naar Château de Blier en het Kasteel van Bomal-sur-Ourthe.
Ik ga pas uit het zadel bij Château de l’Avouerie d’Anthisnes met een nieuw biermuseum. Het kasteel staat als een brok onverzettelijkheid in het dorpscentrum. De donjon – versterkte toren – uit de twaalfde eeuw is het pronkstuk van het kasteel dat zijn huidige uiterlijk in de zeventiende eeuw kreeg. De Avouerie was de uitvalsbasis van de avoué, een ridder die werd aangesteld om de rijkdom van een grote abdij te verdedigen tegen rovers en vijandige legers. In het kasteel kun je onder meer een vernieuwde tentoonstelling bezoeken over Belgisch bier dat in dit gebouw eeuwen geleden al werd gebrouwen.
Toerisme Wallonië, België: de lelijkste route van het land.. (of toch niet)
Schrunken head
Met een paar flessen streekbier in de koffer pak ik niet veel later de Ourthe weer op tot aan Esneux, dat je van verre kunt herkennen aan de tovertoren van Château Le Fy, hoog boven de Ourthe. Ik draai er weg van het water en zet koers naar het Kasteel van Jehay voor een bezoek aan het curiositeitenkabinet. Het kasteel dat jarenlang in verval was, wordt nu prachtig opgeknapt. Het hoofdgebouw is tijdens de werkzaamheden gesloten, maar een deel van de verzameling staat gelukkig in de stallen.
Het kasteel dankt zijn faam aan de excentrieke graaf Guy van den Steen – beeldhouwer, speleoloog, archeoloog, antiquair, skiër en verdienstelijk bergbeklimmer. Hij betrok Jehay in 1950 en gaf het samen met zijn Ierse vrouw Moyra Butler een kunstzinnige ziel. Ik bezoek het curiositeitenkabinet, een fenomeen dat in de negentiende en begin twintigste eeuw in de mode was. Te zien zijn onder meer een dolk uit de bronstijd, een vermoedelijk portret van Johan van Oldenbarnevelt, een geconserveerd mensenhoofd – een zogenoemd schrunken head – en een tamboer uit 1750, een van de weinige dingen die nog in het kasteel lagen toen Guy en Moyra er gingen wonen. Na de dood van Guy in 1999 kwam het kasteel in bezit van de provincie Luik.
Ik besluit dat Jehay een passend hoogte- en eindpunt is. Op het terras van het kasteel maak ik bij een kop koffie de balans op. Hoeveel kastelen heb ik tijdens deze twee dagen gezien? Dertig, veertig, vijftig? Geen idee. Het waren er veel en ze waren mooi. En laten we eerlijk zijn: ze vormden samen vooral een goed excuus voor meer dan vijfhonderd heerlijke motorkilometers door het hart van de Ardennen.
5 x afstappen
1. Château de Corroy
Het kasteel is beperkt open, maar dan word je wel rondgeleid door de markies zelf. Kijk op de website voor openingstijden. corroy-le-chateau.be
2. Château de Bioul
Perfecte stop voor een gezonde lunch. Mooi kasteel met museum tussen de wijngaarden. Beetje Frankrijkgevoel. chateaudebioul.be
3. Citadel van Namen
Nabij het Panoramarestaurant ligt een wandeling met herinneringen aan het motorcrosscircuit. namurmx.be
4. Château de l’Avouerie d’Anthisnes
Robuust kasteel met twaalfde-eeuwse donjon en vernieuwd biermuseum. In de shop kun je streekbier kopen voor in de motorkoffer. avouerie.be
5. Château de Jehay
Het hoofdgebouw wordt nog gerenoveerd en is niet helemaal open, maar in de stallen bevindt zich een deel van de curiositeiten die graaf Guy van den Steen verzamelde. provincedeliege.be/chateaujehay
Reizen en slapen
Beginpunt Château de Corroy ligt op zo’n 220 kilometer rijden vanaf Utrecht. Wie in de kastelensfeer wil blijven, kan in de Ardennen in verschillende kastelen overnachten, zoals in Namen (chateaudenamur.com), in de gîtes van Château de Lassus (chateaudelassus.com) en op het landgoed van Ronchinne (domainederonchinne.be). Meer informatie over kastelen, routes en slapen op het kasteel vind je op visitwallonia.be
Download de route kastelenjacht in de Ardennen
Lengte: 524 km
Reisdagen: 2
Foto’s: Hans Avontuur
