Je ziet het niet, ook als je het weet. Vanaf de weg langs de Maas in Givet, direct onder de rotswand, is er nauwelijks iets van te zien. Maar als je de slingerweg bij de rotonde omhoog rijdt, kom je bij het immense fort Charlemont uit, dat zich over tachtig hectare boven op de heuvel uitstrekt. De immense vesting werd vanaf de zestiende eeuw steeds aangepast om nieuw wapentuig te kunnen weerstaan en werd nooit door een vijand ingenomen.
Na de Tweede Wereldoorlog kwam er het Franse opleidingsinstituut voor commando’s en hingen les commandos er aan touwtjes van parachutes en abseilkoorden. In 2009 vertrokken de rode baretten uit Givet en werd het fort een attractie voor het hooggeëerde toeristenpubliek. Ik dool door ondergrondse tunnels en gewelven en geniet van het prachtige uitzicht op Givet en de Maas, waar ik even later weer stroomopwaarts langsrijd.
Verder Frankrijk in slingert de Maas in Chooz langs de torens van de kerncentrale, maar in Ham-sur-Meuse, Aubrives en Hierges overheerst het klassieke beeld van natuurstenen huizen. Grijs en groen zijn de kleuren van de Ardennen, met, als je geluk hebt, een blauwe wimpel in de top. Vandaag heb ik geluk.
Die fraaie brug in Haybes móét je gewoon overheen rijden en in Fumay mag je over een smalle asfaltweg direct langs de Maas rijden, die hier een diepgroene kleur heeft door de reflectie van de bossen op de oever.
Toertocht Zweden: ontdek het Zweedse motorgeheim dat niemand je vertelt
Mijn route draait weg van de Maas, de lapjesdeken van plakken asfalt licht zilver op in het tegenlicht. Richting Rocroi slingert de weg omhoog door het woud waar de Ardennen patent op hebben. De streek is genoemd naar Arduinna, de Keltische jachtgodin die op een everzwijn door de bossen joeg. Nog steeds zijn de Ardennen voor een derde met loof- en dennenbomen bedekt. Op de hoogvlakte slingert de weg kilometer na kilometer verder. Er is nauwelijks verkeer en al helemaal geen amazone op een wild zwijn.
Het vestingstadje Rocroi is omgeven door wallen, het stervormige stratenpatroon komt samen op het centrale plein. Rocroi was op 19 mei 1643 het toneel van een beroemde veldslag in de Franse geschiedenis. In het museum daarover worden de glorieuze momenten van deze slag nagebootst door diorama’s met zo’n 15.000 poppetjes.
De route daalt terug naar de Maas. In Monthermé stroomt daar de Semoy in, de Ardense rivier die we in België kennen als de Semois. Juist de afwisseling tussen rivierdal en de hoogvlaktes maakt de Franse Ardennen zo’n fijne motorbestemming, door Franse motards terecht een klassieker genoemd.
Onverharde geitenpaden
Je kunt je in de Ardennen aardig zoekrijden. Oost, west, noord, zuid, boven, onder… waar ben ik nu weer terechtgekomen? Volgens wegwijstovenaars Garmin en Google lopen er vanaf het langlaufgebied Les Moulins de Thilay weggetjes richting Belgische grens. In de praktijk blijken de onverharde geitenpaden door het bos off limits voor motorvoertuigen. Maar zo ontdek ik na wat heen en weer gesteggel wel Ardense parels zoals Linchamps. In de berm zorgt de rotspartij La Roche du Saut Thibault zomaar voor een wild-romantisch accent.
In Bogny-sur-Meuse biedt Rocher de l’Hermitage een schitterend panorama over een kombocht in de Maas en de heuveltop met het standbeeld van de Vier Heemskinderen. Volgens de legende waren die broers op de vlucht voor Karel de Grote en verstopten ze zich met hun paard Beiaard in de heuvels van de Ardennen. Hier staat ook het standbeeld van ridder Dardennor, gemaakt door de kunstenaar Eric Sleziak. Wacht eens even: die kennen we ook van het kolossale beeld van het everzwijn Woinic in Saulces-Monclin. Tien meter hoog, veertien meter lang, vijf meter breed, vijftig ton staal. Dat zal maar plotseling vlak voor je voorwiel op een bospaadje oversteken.
Buiten volop natuurschoon hebben de Franse Ardennen ook cultuur in de aanbieding.
Het plein Place Ducale in het centrum van Charleville-Mézières is eens in de twee jaar het kloppend hart van het Wereldmarionettenfestival. Maar ook daarbuiten is het poppenkast in de Ardense hoofdstad. De Grote Poppenspeler is een mechaniek in de gevel van het Ardennenmuseum achter het plein. Elk uur klappen de deurtjes open en beeldt de Grote Poppenspeler scènes uit de legende van de Vier Heemskinderen uit. En het museum toont poppen uit de hele wereld, want poppenkast is van alle windstreken.
Het dorp Illy heeft zo’n typisch Frans oorlogsmonument, in de vorm van een fraai besnorde en gehelmde soldaat. Mort pour la France – gestorven voor Frankrijk. Bombastische poppenkast, vinden we nu. Dan is de Kruisberg een paar kilometer verderop beter te pruimen. Die biedt prachtig uitzicht op de omringende akkers en bospercelen. Ook al voor de twee wereldoorlogen waren in de Franse Ardennen Duitse en Franse poppetjes aan het dansen. Tijdens de Frans-Duitse Oorlog van 1870 lanceerden de Fransen vanaf deze heuveltop een cavalerieaanval op de Duitse infanterie. De ruiters en hun rijdieren werden weggemaaid door de Duitse artillerie. Het was de laatste Franse cavaleriecharge met paarden in de Franse geschiedenis. Nieuwe artillerie maakte oude vestingwerken overbodig, machines vervingen de goeie ouwe paarden.
Toertocht Belgische Ardennen: Le Grand Tour des Ardennes
Priegelweggetjes
Sedan heeft het grootste versterkte kasteel van Europa. Dat zul je weten ook tijdens een rondwandeling door het complex. In je motorkloffie trappetje op, trappetje af, hier en daar is het pikkedonker, want om het effect van de multimediale licht- en geluidsshows te versterken, worden de omringende ruimtes niet verlicht. Buiten multimediaal spektakel zijn er ook vitrines en schilderijen vol ouderwetse poppenkast, met heroïsche strijders, door engelen en officieren tot heldenmoed gedreven. De Fransen hebben het kasteel van Sedan trots uitgeroepen tot hun favoriete nationale monument.
De propagandamachines van de wereldoorlogen werden opgestart door de Frans-Duitse oorlog van 1870. Musée de la Dernière Cartouche in Bazeilles is gevestigd in het huis waarin Franse soldaten in 1870 letterlijk tot hun laatste patroon tegen de Duitse aanvallers vochten. De Slag bij Bazeilles vormde het onderwerp van een beroemd schilderij van Alphonse de Neuville. Deze heroïsche prent markeert het begin van de gouden eeuw van de militaire schilderkunst, waarin geschiedenis en emotie samensmelten. Frankrijk was dan wel verslagen, maar had zich heldhaftig verdedigd, zo is de boodschap van het doek.
Priegelweggetjes vol moddersporen leiden door het binnenland naar Inor aan de Maas. Daar gaat het voort naar het fort Ouvrage de La Ferté. Daar zijn gelukkig geen aangeklede poppen om het publiek te vermaken, want daarvoor is deze plek te gruwelijk. Het ondergrondse fort was in mei 1940 een poppenkast in de hel en de duivel zelf zat op de voorste rij te schaterlachen. De duivel als marionettenspeler is een klassiek beeld: Satan heeft de mens aan touwtjes vast en laat hem dansen als een marionet. Ook klassiek: fabrieksdirecteuren en generaals die arbeiders en soldaten als in een poppenkast naar hun pijpen lieten dansen.
Het fort Ferté was deel van de Maginotlinie, die Frankrijk tegen een zoveelste Duitse invasie moest beschermen. Dat is niet gelukt, want de Duitse legermacht was te sterk en modern. La Ferté bleek niet, zoals Charlemont in Givet, onoverwinnelijk te zijn. Twee geschutskoepels steken boven de aarde uit, die nog steeds is gehavend door de kraters van Duitse bombardementen: zo’n twintigduizend bommen en granaten lieten de heuvel beven en de honderdvijf Franse soldaten binnenin beefden mee. Vier dagen lang hielden ze stand, totdat zij in de onderaardse gang tussen de twee koepels door verstikking om het leven kwamen. Er was geen nooduitgang, ze zaten als ratten in de val.
De Lege Diagonaal
Een labyrint van kleine weggetjes voert me zo dicht mogelijk langs de rivieren Chiers en Maas verder naar het oosten. Deze streek is het noordelijkste deel van wat Fransen De Lege Diagonaal noemen: een band die van noordoost naar zuidwest dwars door Frankrijk loopt. De dorpen en wegen zijn hier verlaten – ideaal terrein voor een motortrip over licht glooiende heuvels bezaaid met bomen met maretak. Ik geniet weer volop van de verslavende afwisseling van verborgen dalen en wijdse uitzichten vlak na elkaar. Nou vooruit: nog één vesting dan op deze poppenkasttoer.
De citadel van Montmédy is weer een vesting boven op een heuveltop en bevat het museum van de vestingwerken. Dat vertelt niet alleen het verhaal van de gebouwen, maar ook dat van de poppetjes die daarin zaten. Onder de citadel staat de fraaie art-deco-bioscoop Cinéma Lux. Die was ooit hypermodern, maar is nu net zo verouderd als een poppenkast op de kermis of cavalerie met paarden. Maar een motortrip door de Franse Ardennen is nog net zo’n klassiek feest als toen hier Arduinna op haar wilde zwijn en de Vier Heemskinderen op hun paard rondjoegen.
Meer informatie
Om de twee jaar wordt er in de stad Charleville-Mézières het Wereldmarionettenfestival georganiseerd. Het eerstvolgende staat in 2027 op de agenda. Tijdens tien dagen komen daar zo’n 150.000 bezoekers op af. Meer informatie: marionnettes.com
Toeristische informatie over de Franse Ardennen, ook specifiek voor motorrijders: ardennes.com
Download de route Franse Ardennen
Lengte: 234 km
Tekst en foto’s: Michiel van Dam
