Deze prachtige foto kwam ik tegen tijdens het opruimen van een oude doos vol met negatieven uit 1925, genomen tijdens de Franse GP op het circuit van Montlhéry dat jaar. We zien de 31-jarige Gwenda Hawkes op haar 350 cc Rudge-racer. Een legendarische motorrijdster, zo kun je Gwenda gerust noemen. Aan vrouwelijke motorrijders uit de motorhistorie wordt zelden aandacht besteed. Wij willen dat anders doen, daarom in deze memoire aandacht voor de Engelse Gwenda Hawkes.
Op 1 juni 1894 werd ze geboren als Gwenda Mary Glubb. Gwenda kwam uit een gefortuneerd gezin en leerde al op jonge leeftijd autorijden. Dat kwam goed van pas, want toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak, meldde ze zich als vrijwilliger bij de organisatie van de Scottish Women’s Hospitals. Ze wilde naar het front om als ambulancechauffeur te dienen. Kort daarna vertrok ze naar het Oostfront. Na een lange reis met de trein richting de Krim, waarbij om de 30 km gestopt moest worden om hout te hakken teneinde de stoomloc draaiende te houden, begon ze haar dienst als ambulancechauffeur. Gevaarlijk en moeilijk werk, waarbij ze een aantal keer haar leven waagde om haar getroffen medemens te redden. Hiervoor werd ze gedecoreerd in zowel Engeland als Roemenië.
Na de oorlog huwde ze met de directeur van autofabrikant Spyker. De auto’s maakten weinig indruk, want Gwenda had een voorkeur voor tweewielers. Die voorkeur kwam duidelijk tot uiting in 1921 toen ze een nieuw 1000-mijlrecord wist te vestigen met een naafgestuurde Ner-A-Car, die in Engeland onder Amerikaanse licentie vervaardigd werd. Tijdens die recordpoging reed Gwenda gemiddeld 305 km per dag. Dat was een hele prestatie, want verharde wegen waren destijds eerder uitzondering dan regel. Gwenda hield ervan om langeafstandsrecords te veroveren. In 1922 zette ze een nieuw 24-uursrecord op het beroemde kombaancircuit van Brooklands. Met haar 249 cc Trump-JAP haalde ze een gemiddelde snelheid van net geen 72 km/u. Het record werd neergezet in twee sessies van ieder twaalf uur. Dit werd zo gedaan omdat de omwonenden van Brooklands flink klaagden over geluidsoverlast…
Icoon Pierfrancesco ‘Frankie’ Chili: ‘Ik word niet graag aan mijn 500cc-zege herinnerd’
Brooklands niet voor vrouwen
Spykers directeur Janson vroeg scheiding aan, want Gwenda was drukker met haar motoren dan met haar huwelijk. Ze trouwde niet al te lang daarna met Neil Stewart. Hij werkte bij de motorzaak waar Gwenda haar racers kocht en liet onderhouden. Het echtpaar zou niet lang in Engeland blijven; een nieuwe wet werd ingevoerd waardoor snelheidsevenementen niet meer in de nacht georganiseerd mochten worden. Dat maakte het voor Gwenda onmogelijk om nog langer langeafstandsrecords te vestigen in haar thuisland. Daar kwam bij dat Brooklands ook niet bereid was om het circuit voor een vrouw te reserveren, want daardoor konden er geen mannen rijden. Een vreemd en wrang besluit, want Gwenda was in die periode Engelands succesvolste langeafstandsspecialist.
Om deze reden verhuisden Gwenda en Neil naar Frankrijk, waar ze zich vestigden nabij het circuit van Montlhéry, waar geen beperkingen waren voor zowel vrouwen als nachtrijden. Ze nam een nieuwe 350 cc Rudge mee en haar Trump-JAP 250. Tijdens de races en langeafstandsevenementen waaraan ze deelnam op Montlhéry raakte Gwenda langzaam maar zeker zeer gecharmeerd van haar monteur, Douglas Hawkes.
In Frankrijk kocht ze er ook nog een Terrot-JAP 250 bij. In 1925 boekte ze op Montlhéry een nieuw 24-uursrecord met een gemiddelde snelheid van 87,2 km/u. In die periode boekte Gwenda veel langeafstandsrecords, waarvan sommige pas in de jaren ’50 werden gebroken. In 1925 kwam ze zwaar ten val tijdens een internationale vrouwenrace op Montlhéry. Het ging mis toen de spaken van het achterwiel van haar Terrot-JAP loslieten. Met hoge snelheid kwam ze ten val en raakte zwaargewond. Vanaf dat moment kwam ze nog zelden in actie met een motorfiets. Tijdens haar revalidatie in 1928 kocht ze een Morgan Super Sports-trike die aangedreven werd door een vloeistofgekoeld JAP 10/40 1000 cc V-twin kopklepmotorblok. Ze liet het blok nog verder opvoeren en boekte in 1930 op Montlhéry een snelheidsrecord voor driewielers van 182 km/u.
237,8 km/u op een kombaan
Vanaf dat moment begon Gwenda meer interesse te krijgen in de autosport. Douglas Hawkes had inmiddels carrière gemaakt bij de ‘Derby Engine and Car Company’. Via hem kwam ze in het bezit van een Derby-Miller-racewagen, waarmee ze meerdere keren het ronderecord voor vrouwen op Montlhéry wist te breken. Bijvoorbeeld in 1934, toen ze een gemiddelde snelheid van 237,8 km/u op de Franse kombaan wist te halen. Op Brooklands brak ze met deze wagen in 1935 het baanrecord voor dames met een gemiddelde snelheid van net geen 219 km/u. Met een Derby Special voorzien van Maserati-motorblok nam ze ook een aantal keer deel aan de 24 uur van Le Mans. Mechanische problemen stonden hoge klasseringen steeds in de weg.
In 1937 vroeg Hawkes haar ten huwelijk. Gwenda accepteerde het verzoek en scheidde van Neil Stewart. Toen nazi-Duitsland Polen binnenviel, keerde ze samen met hem terug naar Engeland. Tijdens de oorlog werkte ze in een fabriek die vliegtuigonderdelen maakte. Na de oorlog maakte het paar een jarenlange zeiltocht over de Middellandse Zee. Uiteindelijk vestigden ze zich op het kleine Griekse eiland Poros. Douglas Hawkes overleed in 1974, Gwenda op 27 mei 1990. Ze was 95 jaar oud.
Foto’s: Archives A. Herl
