RIDERS Clubrit KouwePotenTocht 2026: energiespoor dwars door Nederland

Het wil wel waaien hier. De Rotterdamse havens en Maasvlaktes zijn een walhalla voor liefhebbers van industriële architectuur. Pijpleidingen, rokende schoorstenen, dat werk. Die opslagtanks voor gas en olie vormen een mooie achtergrond voor een foto met mijn motorfiets. Even het statief opzetten en schieten maar. Mispoes! Deze kwetsbare infrastructuur wordt goed bewaakt. Er komt een blauw autootje aanzetten. Barse gezichten, barse toon. Wat denken we wel dat we aan het doen zijn? Niks fotograferen hier, oprotten! Daar komt het kort gezegd op neer.

Na de tunnel wordt het landschap ineens bepaald door weilanden, akkers, slootjes en een ringvaart. De Hoeksche Waard heeft ondanks de pont-, tunnel- en brugverbindingen het eilandgevoel behouden. Bij Puttershoek moet ik denken aan die stickers en buttons “Kernenergie? Nee bedankt!” met een stralend zonnetje erop. De silotorens van de voormalige Suikerunie rijzen boven het maaiveld uit. Dat bedrijf heet nu Cosun Beet Company en daar worden nog steeds suikerbieten verwerkt. Dat gebeurt met energie die wordt opgewekt door ruim 67.000 zonnepanelen die net zoveel stroom leveren als 8.200 huishoudens per jaar verbruiken.

De Alblasserwaard biedt geen uitdagende bochten, maar genoeglijk voorttuffen kan er wel. Dit is Holland op zijn mooist. Molenlanden heeft zijn naam niet voor niets: langs het water staan ouderwetse windmolens zich te spiegelen in het water. Sommige daarvan zijn omgebouwd tot woning. Dan heb je naast je huis geen carport maar een boatport. Eeuwenlang was wind de belangrijkste energiebron, in de zeilen van schepen die de wereldzeeën bevoeren en in de wieken van de molens die het water oppompten uit de polders, hout zaagden, olie sloegen en graan maalden.

Kinderdijk sla ik over, want dat beroemde rijtje molens mag je legaal niet met de motor in een foto vangen. Bovendien heb ik weinig zin in hordes toeristen die over de dijk uitzwermen. In Kinderdijk stond overigens de eerste openbare elektriciteitscentrale van Nederland. Sindsdien zijn ouderwetse hoogspanningsmasten integraal onderdeel van ons landschap geworden. Die moderne exemplaren zien er trouwens niet uit. Rare sprieten zijn het, die geen kracht uitstralen zoals die oude meccano-dingen, net als oude spoorbruggen en havenkranen dat doen.

1 van 6

Kosmische energie

De kompasnaald wijst verder noordwaarts, omhoog naar de Neder-Rijn. Achter het waterrecreatiepretpark op eiland Maurik rijzen drie fraaie torens op boven de Neder-Rijn. Ze markeren het stuw- en sluizencomplex van Amerongen. Tevens waterkrachtcentrale. Stel je daar geen grootsheid als in de Alpen of op de Balkan bij voor, maar alle kleine beetjes helpen om ons op een klimaatneutrale manier energie op te wekken waarmee we onze levensstijl kunnen voortzetten. Op rijden met een benzinemotor na dan.

Op een driesprong van dijken bij Dreumel staat een bijzonder kunstwerk. Het is gemaakt om te vieren dat de dijken na de bijna-ramp van 1995, toen zo’n kwart miljoen mensen geëvacueerd werden, waren versterkt. Er zit nogal een verhaal aan vast en dat vertelt mij een mevrouw in een blauw autootje. “Ik kom hier na het werk graag even op verhaal komen. Deze plaats heeft iets magisch, ik voel hier een enorme energie. Dat klinkt misschien zweverig, maar dat is het niet. Met kosmische energie kun je iets spiritueel bedoelen, maar ook straling uit het heelal. Denk maar aan zonnestralen. Die kun je ook niet zien, maar die zijn er wel.” Het kunstwerk Waterland bestaat uit twee granieten platen die een soort poort vormen. Aan de ene kant is een uiterwaardenlandschap met een eenzaam huisje. Aan de andere kant een brug met bogen die naar twee stadjes leidt, met allerlei beroemde gebouwen erin. Een blikje Red Bull helpt me om de energie daarvan te voelen. Hup in het zadel en voort maar weer langs de Waal. Bij Deil passeer ik het grootste windturbinepark van Gelderland. Hoog en machtig klieven de armen door de lucht, hoe klein en nietig is een mannetje op een motorfietsje daarbij vergeleken.

Waterkrachtenergie

Wind was eeuwenlang de belangrijkste energiebron. Lang was ons land één groot Kinderdijk. Veel van die oude reuzen zijn gesloopt, maar degenen die er nog staan worden met zorg omgeven. Zoals de molen Tot Voordeel en Genoegen bij Alphen aan de Maas, in 1798 gebouwd op een plek waar daarvoor ook al een molen stond. Daarachter wordt bij de Maximasluizen ook stroom met waterkracht opgewekt, door de firma Vattenfall. De torens van het sluiscomplex zijn minder fraai dan die van Maurik, maar ze vormen een mooi plaatje samen met die oude windmolen.

En daar hebben we Dodewaard. Dat ging ‘m natuurlijk niet worden: een kerncentrale bouwen op een plek met zo’n naam. Daar hadden ze beter Schoonhoven of zo voor kunnen kiezen. Energie-opwekkers werden vroeger nog gebouwd met het idee dat ze mooi moesten zijn, mensen waren trots op machines die vooruitgang bezorgden. Dat is met kerncentrales wel anders. Die van Dodewaard is een foeilelijke verzameling blokkendozen langs de Waaldijk. Geen wonder dus dat er hier geen hordes toeristen met selfiesmartphones over de smalle dijk zwalken, wat met het oog op onbelemmerde voortgang per motorfiets van voordeel is.

Dodewaard was de eerste kerncentrale van Nederland, bouwjaar 1969, sluiting in 1997. De kerncentrale openhouden kostte meer dan dat het opleverde en in 2045 moet deze eyesore compleet zijn ontmanteld. Misschien komt er dan wel een nog-niet-bedachte waterkrachtcentrale of een windturbinepark voor in de plaats. Of een receptor voor energie uit het heelal. Want we moeten toch érgens onze energie vandaan halen, al is het maar om op een e-bike te rijden in plaats van op een lekker lucht-benzinemengsel voortsnorkelende motorfiets.

Bio-energie

Ken je ‘m nog? Die sticker of button van een lachend zonnetje op een gele achtergrond? Kernenergie? Nee bedankt. Critici stellen nog steeds dat investeringen in wind-, zon- en energieopslag betere en veiligere manieren zijn om klimaatdoelen te bereiken. Maar het tij komt en gaat. De kolenmijnen in Limburg en de gasvelden in Groningen hebben we dichtgegooid, maar kernenergie staat nu toch weer als alternatieve energiebron op de politieke agenda.

Oude beschavingen richtten al tempels op voor goden die hun kracht gaven, zoals de zonnegoden. Kunnen we onze energiecentrales daarmee vergelijken? Ten westen van Nijmegen rijst de kolos van de ARN-centrale op. Die wint ook geen schoonheidsprijs, maar wel groene energie uit de verbranding van afval. Elektriciteit uit vuilnis en biogas uit GFT.

Vlak over de grens bij Wyler staan auto’s met Nederlandse kentekens in de rij voor Duitse benzine. Want de Sprit is in Duitsland ganz viel billiger dan bij ons in Nederland, terwijl dat spul toch echt uit onze eigen Rotterdamse haven hierheen komt. Net als over de grens met België merk je meteen dat je in een ander land bent. Andere verkeersborden, andere huizen. En lekker lege wegen, zoals langs der Rhein naar Düffelward. Volgens Google Maps kan ik hier met een pont oversteken naar het eiland Schenkenschanz. Volgens mij niet. Er ligt wel een klein schuitje werkloos op het droge, maar daar past nog geen globetrotter op zijn ijzeren paard op, áls dat al zou mogen.

De weg die verder slingert naar Grieth werd pas in 1964 aangelegd, maar heeft een ouderwetse charme. Mooi uitzicht op de Rijn, uiterwaarden en landerijen, nauwelijks verkeer. Heile Welt. Grieth is een rondje om het plein waard. Ook dit dorp heeft een nostalgische sfeer met oude huizen langs smalle straatjes. Zei ik dorp? Grieth was vanaf 1540 lid van de Hanze, de Europese federatie van handelssteden die aan het water lagen. Zoals de wind eeuwenlang de belangrijkste energiebron was, waren zeeën en rivieren de belangrijkste transportwegen. Op het plein is een schattig oud winkeltje annex Konditorei, door Duitsers liefdevol Tante Emma-winkeltje genoemd.

RIDERS toertocht Primavera 2026: Stoom afblazen

Atoomenergie

Na wind en water voorzagen en voorzien turf, steenkool, aardolie en aardgas in onze energiebehoeften. Ook in Duitsland probeerden ze kernenergie daaraan toe te voegen, maar ook bij de oosterburen mislukte dat. Na de debacles van Tsjernobyl en Fukushima werd de Atomausstieg doorgevoerd, maar de Russische invasie van Oekraïne leidde tot druk om de geleidelijke stopzetting van kernenergie te heroverwegen. Of ten minste uit te stellen, net als bij ons in Nederland. Stijgende energieprijzen en de stopzetting van de gasleveringen uit Rusland leidden tot de vrees voor stroomuitval en vragen over de energiezekerheid.

Kalkar is net zoals Dodewaard geen gelukkige naam voor een kerncentrale. Hij doet denken aan een akelige ziekte die je van radioactiviteit kunt krijgen. En de kerncentrale van Kalkar is al net zo lelijk als die van Dodewaard. Al zijn er wel wat kleurige accenten op aangebracht en is de koeltoren verfraaid met een schildering van besneeuwde bergtoppen.

Kalkar werd net als Dodewaard nooit in bedrijf genomen om atoomenergie op te wekken. Dat kwam door acties van de anti-atoombeweging en politieke verschillen. De bouw van Kalkar vond plaats in de jaren ‘70 en ‘80, maar werd in 1991 definitief stilgelegd. Het complex werd verkocht aan de Nederlandse zakenman Hennie van der Most. Wunderland Kalkar is nu een hotel én vrijetijdspark. En op het hele parkeerterrein staat niet één blauw autootje.

Foto’s: Michiel van Dam

Download de route RIDERS Clubrit KouwePotenTocht 2026

De route kunnen Premium-leden hier in de week na 24 oktober downloaden.

1 van 9