Met de klimaatveranderingen lijkt het schaatsevenement Elfstedentocht tot het verleden te behoren. Maar daarom niet getreurd, liever de blik op een zonnige toekomst gericht met de Friese Elfstrandentocht langs stranden en strandjes aan het IJsselmeer en de Friese meren. De mooiste stranden van Friesland liggen natuurlijk op de Waddeneilanden, maar daar hebben we op de motor niks aan.
1. Lemmer: een puik begin
Lemmer heet de Poort van Friesland te zijn. En het Lemsterstrand, pardon: Lemster Beach heeft allure. Er is een casino en een knots van een Beach Clubgebouw waarvan het terras een mooi uitzicht biedt op de baai en het komvormige strand. Een puik begin van de Friese Elfstrandentocht.
De Sudersewei noemen de Friezen de Zuiderzeeweg. Het ruikt vooralsnog niet naar zee, maar naar veeteelt zullen we maar zeggen. Op die N359 mag je nog honderd kilometer per uur, maar dat tempo gaat ras naar beneden. Beach life gaat ook om onthaasten. Remmen, terugschakelen, bochten pakken. Via Sondel en Nijemirdum kom ik in Oudemirdum. Het centrale plein heet De Brink en in de schaduw van wat bomen biedt dat een aantal winkels en terrassen én het bezoekerscentrum Mar en Klif. De vriendelijke mevrouw weet alles van Friese stranden, ze zet kringetjes op de papieren kaart die ik daardoor wel moet kopen. Voor drie euro is mijn routeplanning compleet.
2. Oudemirdum: familievriendelijk
Linksaf naar Hoge Gerzen in Oudemirdum. Dat is een familievriendelijk strand met een speeltuin, peuterbad en strandpaviljoen. Check. Het landschap is niet zo heuvelachtig als in Zuid-Limburg, maar vertoont toch een zekere welving, overblijfselen van een stuwwal uit een of andere ijstijd die hier uit Scandinavië heen was gekropen. Klimaatverandering is van alle tijden. Oudemirdum had ooit een zandstrand, maar nadat de Zuiderzee IJsselmeer werd, groeide daar gras op. Sommige stranden worden aangelegd en opgespoten ten gerieve van badgasten, andere zijn boerenland geworden.
Toertocht Noord-Holland en Friesland: in het spoor van de walvis
3. Mirns: Duitse kitesurfers
Paviljoen ’t Mar bij Mirns scoort een vette voldoende. Check. Een fijn strand tussen het IJsselmeer en het Rijsterbos en een strandtent zoals een strandtent moet zijn. Op winderige dagen ziet het hier zwart van de kitesurfers. Die komen tot helemaal uit Duitsland hierheen om op hun manier van het strandleven te genieten.
4. Laaksum: kleinste vissershaven Europa
Daarna komt Laaksum, dat het kleinste vissershaventje van Europa heet te zijn. Er ligt geen enkel scheepje aangemeerd en er is geen strand, maar wel een betonnen trap met leuning om in en uit het water te komen. Geen hip strandpaviljoen hier, maar qua authenticiteit scoort Laaksum hoog.
Verderop zijn Mirnser Klif en Roode Klif geen duizelingwekkende hoogtes waaronder woeste golven uiteenspatten. Zoals het in Friesland betaamt, gaat het er bedaard aan toe en dat is nou net de charme van Friesland.
5. Stavoren: strandpaviljoen De Potvis
Stavoren heeft een noordstrand en een zuiderstrand. Het laatste is ook per motorvoertuig legaal bereikbaar. Er is een strandpaviljoen, wat euforisch De Potvis genaamd. Het zandstrandje scoort wederom een voldoende en biedt buiten badderpret ook uitzicht op de kitesurfers voor wie dit strand als een magneet werkt. In de haven verderop kijkt het standbeeld van het Vrouwtje van Stavoren tot aan de dag van het laatste oordeel uit over het water. Zij was te druk bezig met geld verdienen met haar handelsschepen om zich een luierdag aan het strand te kunnen veroorloven. En wat heeft haar dat opgeleverd?
6. Molkwerum: een bijzonder monument
Vlak bij camping ’t Séleantsje in Molkwerum ligt aan de andere kant van de dijk ook een goed bevonden zandstrandje aan het IJsselmeer. Er bloeien soms ook bloemen, sinds de zoute Zuiderzee het zoete IJsselmeer werd, net iets meer dan een eeuw geleden. Uit de baai steekt een ronde vorm omhoog. Een haaienvin? Nee: het is een monument voor de honderden bemanningsleden van geallieerde vliegtuigen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in het IJsselmeer neerstortten, afgeschoten door Duitse vliegtuigen of Flak-kanonnen. Niet alle vliegtuigen en bemanningsleden zijn teruggevonden. Vanaf mijn strandkleedje hoor ik het water vredig klotsen en ben ik blij dat ik die oorlog niet heb meegemaakt.
7. Hindeloopen: klassiek badpaviljoen
Alles pais en vree in het Friesland van nu. De weg kronkelt verder langs de IJsselmeerdijk naar Hindeloopen. De weg is smal, maar weggebruikers met witte en gele nummerplaten maken beleefd ruimte voor elkaar en voor de fietsers.
Het badpaviljoen van Hindeloopen is een klassiek witgeschilderd gebouw aan de andere kant van de dijk. Verlaten met een hek eromheen, er ligt slechts een dun reepje zand voor de basaltkeien van de waterkering. Hier moet ik helaas een onvoldoende uitreiken, maar het potentieel is er om er iets moois van te maken als strandvakanties zich in de toekomst vanwege de klimaatverandering van Zuid- naar Noord-Europa gaan verplaatsen.
8. Workum: tegen betaling
Een voorproefje van hoe de Nederlandse kusten dan worden vermarkt biedt Marina Park Workum. Slagbomen versperren de toegang tot het strandleven. Zijn onze stranden in de toekomst alleen tegen betaling en op reservering vooraf begaanbaar? Dat druist in tegen het vrijheidsgevoel dat Friezen zo hoog in hun vaandel voeren. Ik moet daarom ook hier een onvoldoende geven.
Toertocht Friesland: door het land van de Hemel Bouwer
9. Makkum: einde weg parkeren
Hoewel de kust van Makkum ook op grote schaal commercieel wordt vermarkt, mag ik hier gelukkig weer een voldoende uitreiken. Want aan het einde van de weg is een wandelboulevard waar ik de motor kan parkeren en tussen horecazaken en winkels naar het lange strand kan lopen, dat aan de Noordzeekust niet zou misstaan.
10. Oudega: een juweeltje
Alleen de Friese IJsselmeerkust biedt al elf stranden. Mag het een strandje of wat meer zijn? Zeker wel! Ik heb de smaak te pakken en stoot door naar het Friese binnenland, naar het merengebied.
Het strandje aan het Aldegaester Brekken is een juweeltje. Op het meer kriskrassen zeilbootjes heen en weer, het water klotst zachtjes op het zand en buiten een ligweide is er ook in picknicktafels en een volleybalnet voorzien.
11. Elahuizen: oude dijkweggetjes
Aan de Fluessen liggen meerdere campings met strandjes, dat van Lange Hoek bij Elahuizen is vrij toegankelijk voor badgasten. Ook hier kan de motorfiets in het zicht worden geparkeerd als je te water gaat. Check. Oude dijkweggetjes slingeren over Friese weilanden. Bij Balk biedt het Badmeester Keimpepaviljoen passende horeca aan het Slotermeerstrand, waar ook kanoverhuur en aanverwant watersportvertier niet ontbreken. Weer een voldoende aangekruist. Dat gaat goed zo.
12. Doniaga: denderend verkeer
Het Tjeukemeer heet het grootste meer van Friesland te zijn. Uiteraard ontbreken daar de strandjes niet aan de oevers. Ulesprong bij Doniaga is een leuk strand, maar je moet wel van reuring houden als je er je strandlaken en koelbox op het zand zet, want het verkeer op de A6 dendert er vlak langs. Voor rustzoekers zijn de stranden van Delfstrahuizen bij Echtenerbrug en de Put van Nederhorst bij Joure aan de Langweerderwielen een betere optie. Check en check, allebei een ruime voldoende.
13. Terherne: strandcamping
Terherne ligt als een eiland tussen het water van Terhernerzand, Herenzijl, Sneekermeer en Zoutepoel. Aan dat laatste water dankt beachclub Salt zijn naam, maar een strand is er niet, die grote zandbak naast het restaurant telt niet mee. Terherne staat verder op de toeristische kaart dankzij Kameleonland, een familiepretpark dat in het teken staat van deze oer-Friese kinderboek- en filmverhalen. En Landal heeft er een waterpretpark, inclusief strandcamping, maar het oogt allemaal wat verlopen en verloren en bij de vervallen slagboom maak ik rechtsomkeert.
14. Offingawier: telt eigenlijk niet
De laatste kilometers tikken op de teller, ook op de route via Poppenwier en Sibrandabuorren toont het Friese landschap zich op z’n mooist. Net als in Lemmer en Makkum is er aan het Sneekermeer bij Offingawier een grootschalig watersportgebeuren. Over het water vaart ook beroepsvaart, wat voor een afwisselend beeld zorgt. Beachclub Sneek is een groot restaurant met een terras direct aan het water in plaats van een strand. Dat telt eigenlijk niet, maar daar doe ik nu niet moeilijk over, als afsluiter van deze geslaagde Friese Elfstrandentocht. Want uit het ruime aanbod Friese stranden aan het IJsselmeer en de binnenlandse meren kan iedereen zijn of haar persoonlijke Top 11 samenstellen. Check!
Download de route Friesland, Elfstrandentocht
Foto’s: Michiel van Dam
