Schwalbe, Spatz, Star, maar ook Sperber en Habicht. Nog steeds trekken vooral brommerfans naar het Thüringer Wald, naar de geboorteplaats van de Vogel-serie van het merk Simson uit Suhl. En wie toch al een voorliefde heeft voor klassiek ijzer en de daarbij behorende geschiedenis, wordt als door een magneet verder getrokken naar het oosten, naar de wortels van DKW en MZ in Zschopau, naar de motormusea op Schloss Wildeck en Augustusburg.
‘De Simson SR 2E was mijn eerste scooter. Eigenlijk was die van mijn moeder, maar als negenjarige moest je het ook zelf eens proberen,’ vertelt Manfred mij met glinsterende ogen. Als kind uit de voormalige DDR is hij ‘met dat spul opgegroeid’ en daarom is hij precies de juiste metgezel voor onze tour langs de sporen van Simson, MZ en Co. We starten in het Thüringer Wald, in het Fahrzeugmuseum Suhl, waarvan de kern van de tentoonstelling het merk Simson is, opgericht in 1856 door de Joodse broers Löb en Moses Simson. Aanvankelijk worden jacht- en militaire wapens geproduceerd, rond de eeuwwisseling volgen fietsen en auto’s en in 1924 de luxe limousine Simson Supra. Na de Tweede Wereldoorlog geven de Sovjetautoriteiten opdracht voor de ontwikkeling en bouw van een 250 cc viertaktmotorfiets die minimaal 100 km/u kan rijden en geschikt is voor een zijspan. Dat resulteert in de AWO 425, die niet onvergelijkbaar is met een BMW R 25. Dit model, later omgedoopt tot Simson 425, wordt tot het einde van z’n levenscyclus ongeveer 210.000 keer verkocht. Een beslissing ‘van bovenaf’, ondanks de grote vraag, bepaalt dat vanaf 1962 uitsluitend nog motorfietsen worden gebouwd door MZ in Zschopau. In Suhl maken ze alleen nog bromfietsen, waaronder dus de legendarische Vogelserie en later de snellere S50. Aangedreven door 50cc-tweetaktmotoren flitsen ze met een snelheid tot 75 km/u door de DDR en enkele socialistische broederlanden. Meer dan vijf miljoen van deze snelle scooters produceert Simson tot de hereniging, voordat de Treuhand eind 1990 de stekker uit het project trekt. Ondertussen is vooral de Schwalbe, waarvan officieel maar liefst 1.176.640 exemplaren uitgevlogen zijn, weer helemaal in de mode. Zelfs tot in Zwitserland heeft ze het weten te maken, want de 19-jarige Andrin met zijn felgroene 3-versnellings-Schwalbe KR51/1 heeft vanaf Zürich een tour naar de oorsprong gemaakt en staat nu met mijn Simson-vriend voor de kleurrijke vogels in het voertuigmuseum in Suhl. Voor de door Kreidler Florett gevormde auteur blijft er niets anders over dan de rol van luisteraar. Tot we starten voor een rondje door het centrale Thüringer Wald.
Hoewel als doodlopende weg aangegeven, blijkt de route van Suhl naar Schmiedefeld juist daardoor een garantie voor plezier: verkeer is gelijk aan nul, perfect wegdek, geweldige bochten en de flora produceert veel zuurstof. Uiteindelijk, via een zijweg in Schmiedefeld, gaat het verder naar Schmücke richting Oberhof. Kort voor het wintersportmekka slaan we linksaf en dalen we over een prachtige weg naar Gasthaus Sterngrund, een bikerstop en ideaal om de calorieën bij te vullen, hetzij met een klassieke Thüringer Rostbratwurst of een zelfgemaakte reuzensoes. Nauwelijks weer op de motor, komen we plotseling Andrin weer tegen. Snel even een gezinsfoto: links de evergreen met DDR-sticker en een monsterachtige, waterdichte bagagetrommel, rechts de top van de Duitse motorbouw, de gloednieuwe BMW R 1300 GS Option 719 Tramuntana. Daarna krijgen we voor een lange tijd de kans om ook de bochten te verteren.
Dromen uit lak, staal en chroom
Zella-Mehlis, Ruppberg, Rotterode, Brotterode-Trusetal en Ruhla zijn enkele van de tussenstops langs de slalom naar Eisenach. De mooie oude stad Schmalkalden met het Eiscafé König is de moeite waard voor een tussenstop, evenals een sprint bij Bad Liebenstein, over de met 35 bochten bezaaide bergweg van de Glasbachrace. En verder? Soms laat de zon onderweg even haar licht door de bomen van het Thüringer Wald schijnen, soms is de verlichting allang gedoofd in verlaten fabrieken en kantoorgebouwen langs de weg. Niet alle merken hebben de stormen des tijds overleefd, behalve dan de Wartburg hoog boven Eisenach. Maar die is niet ons doel; in plaats daarvan bezoeken we kort de Automobile Welt Eisenach. Bij de toegang staat de kolossale pers, als stille getuige van de rationele productie van kleine auto’s, die tussen 1928 en 1991 carrosserieonderdelen voor de Dixi 3/15 tot de verschillende Wartburgs produceerde. En in het museum? Tja, we hebben niets tegen mooi gebogen plaatwerk, maar volgens de website zijn er waarschijnlijk maar ‘zes Duitse tweewielers uit de voor- en naoorlogse productie’ te zien – laten we die tijd dan maar liever gebruiken voor de volgende zeshonderd bochten door het Thüringer Wald.
Toertocht Duitsland: Duitse techniekroute, mix van techniek, natuur en rijplezier
Dus op de B19 naar het volgende adres, vijftig bochtige kilometers verderop, het MZM, het Meininger Zweiradmuseum. Begroet door geiten en varkens in het buitenverblijf, drukken we onze neuzen tegen de ramen van de rommelige ‘showroom’ vol voertuigen van de Volkspolizei evenals bijbehorende etalagepoppen. Er staan ook enkele motorfietsen, die naar Algerije of Egypte werden geëxporteerd, voor gebruik in de woestijn. Träume aus Lack, Stahl und Chrom, zo luidt de slogan van het MZM dat op woensdag en in het weekend is geopend. Maar vandaag is het dinsdag, dus vangen we bot. Maar wie langs S gaat, moet ook langs Z. Want wie naar Suhl gaat, de geboorteplaats van Simson, kan niet voorbij Zschopau, de thuisbasis van DKW en MZ. Daarom pendelen we naar het aangrenzende Saksen en rijden met plezier via Kühndorf en Schwarza, Christes en Springstille verder door het Thüringer Wald, waar de oude en nieuwe koningin van het gebied, de 1300 GS, buldert als een machtig hert in de bronstijd.
Sachsenring-souvenir
Woensdagochtend: ‘Horch, was kommt von draußen rein? Hollahi, hollaho! Wird wohl mein feins Liebchen sein…’ Oké, dit volkslied speelt niet op de ontbijtradio, maar het past perfect bij de sfeer voor het August-Horch-Museum in Zwickau. Wat voor prachtige schatten er in de uitgestrekte hallen van de eerste Audi-fabriek staan – mijn hemel. Van de open Horch 12/28 pk, type K, uit 1911, omringd door kleuters aan wie hun lerares uitlegt dat ‘de auto’s er vroeger heel anders uitzagen dan die van mama en papa vandaag’, tot de luxeauto’s van de vier merken Audi, DKW, Horch en Wanderer – die in 1922 fuseerden tot de Auto Union AG – reikt het spectrum van de ‘Silberpfeil’ met de indrukwekkende en succesvolle V16 tot de plastic elastic Trabant uit de Duroplast-productie. In het souterrain van het museum staat waarschijnlijk de eerste motorfiets met regenscherm, een DKW ZL uit 1924, ver voor zijn tijd. Maar niet met Gore-Tex. Op de bagagedrager staat een simpele paraplu, verder is alles aanwezig: carbidlamp, ballonhoorn en zelfs een middenbok. De lichte motorfiets uit Zschopauer weegt 47 kilo rijklaar. Nou goed, misschien zonder de paraplu.
Van Zwickau gaan we direct verder naar het Textiel- en Motorsportsmuseum Hohenstein-Ernstthal. Onder het motto ‘De legendes van de Sachsenring’ tonen ongeveer dertig racemachines hun technische ontwikkeling door de jaren heen, aangevuld met de geschiedenis van de voormalige Oost-Duitse ‘ring’ sinds 1927, van de Badberg-Vierecksrennen tot het huidige MotoGP-circuit. Twee door Neckermann gesponsorde 125 cc MZ-racers zijn ook van de partij, de linker werd destijds gereden door Dieter Braun. ‘Oh, kijk, er lekt olie uit,’ merkt museumdirecteur Marina Palm op, maar niemand vindt het erg. Een verdieping lager is de showwerkplaats van de Jacquard-weverij. Aangestuurd door perforatiekaarten kunnen de ratelende duizendpoten uit lange rijen gekleurde draadjes wandtapijten en andere decoratieve stoffen produceren, wat de regio tot een bloeiend centrum van de textielindustrie heeft gemaakt. Tot aan de hereniging. Van idyllische motieven zoals ‘Paard en wagen voor berglandschap’ keren we terug naar onze rossen en sturen naar een sleutelpunt van de traditierijke Sachsenring, de Badbergbocht midden in de stad. Met ‘volle kracht vooruit’ moesten de moedige rijders ooit deze scherpe bocht naar links nemen om de vaart er op de volgende stijging in te houden. Tot zijn genoegen kan Manfred in ieder geval een stuk afgebrokkeld Badberg-asfalt als souvenir meenemen.
In de DDR-tijd lokte de paramilitaire organisatie ‘Gesellschaft für Sport und Technik’, kortweg GST, jonge mensen onder andere met het snel behalen van hun rijbewijs. Voor de rijtraining stond een simulator op basis van de 125 cc MZ klaar. Die staat nu te glimmen in het Museum für Säksische Fahrzeuge in Chemnitz. Al het andere, van de unieke Kuhnke-Sport KS1-tweetakt met tegengestelde zuigers tot de pittoresk gecorrodeerde Schüttoff Typ D, zijn de andere ‘lokmiddelen’ voor het bezoek. Het museum informeert daarnaast over de gouden jaren van de jaren ’20, toen er in de omgeving van Chemnitz-Zwickau meer dan honderd Saksische motorfietsmerken waren. Van deze merken werd DKW uit Zschopau uiteindelijk de grootste motorfabriek ter wereld. En de RT 125 het meest gekopieerde model. Na een tussenstap met de IFA BK 350 (boxermotor met cardan) wordt DKW vanaf 1953 VEB Motorradwerk Zschopau alias MZ. De hereniging betekende het onomkeerbare einde van het traditionele merk. Hoopvolle projecten zoals de nieuw ontwikkelde, watergekoelde tweecilinder MZ 1000 SF hielpen ook niet en in 2012 volgde het faillissement. Bijna gelijktijdig werd Ducati overgenomen door de Volkswagen-dochter Audi; het leek patriarch Ferdinand Piëch beter zich met het Italiaanse luxemerk te tooien, dan te investeren in DKW, zijn eigen roots. Maar daar gaan wij eindelijk heen.
‘Voor deze trappen heb je meer veerweg nodig,’ constateert Manfred als we bij de ingang van het Deutsches Enduromuseum Zschopau staan, dat zich in de voormalige producthallen van DKW en MZ bevindt. Fabrieksmotoren en unieke stukken van bijna veertig verschillende merken maken fans van de offroadsport lekker – op vrijdag, zaterdag en op zon- en feestdagen.
Toertocht Duitsland bergcircuits: als de berg lokt
Van held tot verrader
Donderdagochtend. Vandaag is het veertig jaar geleden dat Tetris werd uitgevonden en tachtig jaar geleden werd met D-Day ook een fundament voor de DDR gelegd. Om op te warmen maken we een korte rit tussen het Zschopautal en de uitlopers van het Erzgebirge. Dan duiken we in de motordromen van Schloss Wildeck. Naast informatie over de oprichting van de DKW-fabriek door de vindingrijke Deen Jørgen Skafte Rasmussen begin twintigste eeuw, domineren de modellen van MZ. De focus van Manfred ligt vooral op een MZ 250 GE. ‘Die had het moeten zijn: luchtgekoelde eencilinder, bijna onverwoestbaar, bovendien extreem onderhoudsvriendelijk en zelf te repareren. Echt zonde dat het zo afliep.’ Suikerrietboeren op Cuba waren maar wat blij als ze een MZ als premie kregen. Opmerkelijk is ook het spannende verhaal van Ernst Degner. De MZ-coureur keert na de GP van Zweden in september 1961 – een maand voor de bouw van de muur – en kort voor de eerste wereldtitel voor een DDR-raceteam niet terug naar de Arbeidersstaat, maar vlucht naar het toenmalige West-Duitsland. Suzuki hielp hem hierbij en als dank nam hij geheime constructietekeningen en onderdelen van de MZ-tweetaktmotor mee. Het hielp hem een nieuw leven op te bouwen in het westen. In de DDR degradeerde Degner van held tot verrader, maar in 1962 wordt hij toch nog wereldkampioen in de nieuw opgerichte 50cc-klasse, op Suzuki.
Voordat het hoofd van alle informatie begint te roken als een te rijk lopende GT 250 of ETZ 250, verlaten we de motorstad Zschopau en rijden door een heerlijk heuvelachtige streek langs Witzschdorf naar de finale in Schloss Augustusburg. De kamers van het monumentale renaissancekasteel herbergen een van de belangrijkste motorcollecties van Europa met meer dan 170 pronkstukken. Het museum is alleen al indrukwekkend door de hoeveelheid perfect onderhouden voertuigen, van het houten loopfietsje tot het glanzende chroom van een zescilinder. Het is eenvoudigweg onbeschrijflijk. En wie het oldtimertreffen in de herfst of het winterevenement in januari op Schloss Augustusburg bezoekt, kan natuurlijk ook van hieruit zijn of haar tijdreis beginnen en eindigen in Suhl en de vrolijke Vogel-serie in het Thüringer Wald.
Foto’s: Klaus H. Daams
Download de route Thüringer Wald, Duitsland
Lengte: 482 kilometer
Reisinfo
Voor de afwisseling geen motorfietsen, maar locomotieven in Dampflok-Erlebniswelt Meiningen. Bezoek doe je het beste in combinatie met een rondleiding door de fabriek (alleen op zaterdag om 10 uur). dew-meiningen.de en www.db-fzi.com.
Slapen Hotel Sterngrund, Sterngrund 1, 98544 Zella-Mehlis, telefoon 03682/469911, herberg en bikertreff met grillbistro en kijkbocht. www.hotel-sterngrund-oberhof.de
Hotel Sophienaue, Mariental 40, 99817 Eisenach, telefoon 03691/888333, Kroatische familieonderneming dichtbij de Wartburg. www.sophienaue.de
Hotel Park Eckersbach, Trillerplatz 1, 08066 Zwickau, telefoon 0375/475572, traditiehuis met biertuin in het groene Amseltal. www.parkeckersbach.de
Landgasthof/Pension Dittersdorfer Höhe, Höhenweg 2, 09439 Amtsberg, telefoon 037209/2512, geweldige locatie met uitzicht op het Erzgebirge. www.landgasthof-dittersdorferhoehe.de
Eten Bikertreff Sterngrund (zie ook accommodatie), de keuze tussen Thüringer Rostbratwurst en reuzensoes is een ware kwelling.
Eis-Café König, Altmarkt 4, 98574 Schmalkalden, telefoon 03683/606615, om van te smelten. www.eis-koenig.de
Attracties Fahrzeugmuseum Suhl, www.fahrzeug-museum-suhl.de; Automobile Welt Eisenach, www.awe-museum.de; Meininger Zweiradmuseum, www.mzm-ev.de; August-Horch-Museum Zwickau, www.horch-museum.de; Textiel- en Motorsportsmuseum Hohenstein-Ernstthal, www.trm-hot.de; Museum voor Saksische voertuigen Chemnitz, www.fahrzeugmuseum-chemnitz.de; Duits Enduromuseum Zschopau, www.deutschesenduromuseum.de; Motorrad Traume Schloss Wildeck, www.schloss-wildeck.de/motorradtraeume; Motorradmuseum Schloss Augustusburg, www.augustusburg-schloss.de/museen/motorradmuseum; bezoekers van de laatste vier musea kunnen met een Biker-ticket (1 voor 4) 25% besparen ten opzichte van de enkelvoudige tickets.
