Tanktastocht #2 Gelderland: Tweede Wereldoorlog in Gelderland

In Gelderland herinnert veel aan de Tweede Wereldoorlog. Een aantal van die zichtbare herinneringen wordt tijdens een motortocht zichtbaar. Mijn Gelderse Liberation Route begint bij hotel De Wereld in Wageningen, waar de Duitse bezetting eindigde. Maar daarover later. Nu eerst naar het begin van die oorlog en die route. Op 10 mei 1940 stormde het Duitse leger Nederland binnen. Ze hadden meer en moderner materieel dan de Nederlanders, maar die laatsten boden dapper weerstand.

Zoals op De Grebbeberg, op zes kilometer afstand van Wageningen. Op een smetteloos witte sokkel staat een regel uit het eerste couplet van het Wilhelmus gebeiteld. Den vaderland ghetrouwe… Twee leeuwen en een kruis waken over die belofte, die hier meer dan 420 Nederlandse militairen tot in den dood nakwamen. Op de Grebbeberg hielden Nederlandse soldaten drie dagen stand tegen een numerieke en materiële Duitse overmacht. Zij liggen hier, samen met elders gesneuvelden, op het eerste officiële oorlogskerkhof begraven. Achter de keurig verzorgde graven en zerken staat het informatiehuisje, dat deze zwarte bladzijde vaderlandse geschiedenis belicht.

De Duitse inval was geen totale verrassing, maar toch voor de meeste Nederlanders een schok. Er waren er ook die de moffen verwelkomden: NSB’ers. Leider van de Nationaal Socialistische Beweging was Mussert en die liet op de Goudsberg bij Lunteren, hoe symbolisch, het Nationaal Tehuis bouwen. Een complex waarvan nu alleen de Muur van Mussert nog over is. Daar, boven op de Goudsberg, werd van 1936 tot 1940 de jaarlijkse Hagespraak gehouden. De muur ligt op het kampeerterrein De Goudsbloem. Van de aardige receptioniste mag ik de motor voor haar deur parkeren en te voet het huidige Rijksmonument bekijken.

1 van 10

Levenslange liefde

De muur op de Paasheuvel in Ede is van een ander kaliber metselwerk. Die markeert de enige plek in Nederland waar verzetsleden liggen begraven. Dan oogt het Airborne Monument op de Ginkelse Heide een stuk moderner. Weer wijst een aardige campingreceptioniste me de juiste richting. Aan de overkant van de N224 symboliseert het monument de geallieerde parachutisten die hier op 18 september 1944 landden tijdens Operatie Market Garden. In een kwartiertje lieten ruim 1.900 Britse para’s zich uit de 121 Dakota’s vallen. Hun doel was de Arnhemse Bridge Too Far.

De weg naar Otterlo is een persoonlijke favoriet. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was mijn vader houthakker op de Hoge Veluwe, om aan de Arbeitseinsatz in Duitsland te ontkomen. Pa hield er een levenslange liefde voor de Hoge Veluwe aan over en die is mij met de paplepel ingegeven. Zodra er wat vrije dagen waren, vertrok ons gezin met caravan naar de camping in het park. Die is nu permanent gesloten, ouders en caravan zijn er ook niet meer.

Vroeger op de achterbank, nu in het motorzadel: de geuren en kleuren van de Veluwe geven mij altijd een boost. Ook zonder die extra lading is de N310 een genot om te rijden, niet vanwege een slinger van bochten, maar vanwege het omringende bos met bedwelmende geuren en kleuren.

Het soldaatje spelen in het bos rond de Veluwecamping was extra spannend als er op de Harskamp schietoefeningen werden gehouden. Dan was mijn klapperpistooltje zomaar een Luger, Tokarev of een Colt, al naar gelang het rollenspel van de dag.

TankTasTocht #1 Overijssel: kunstwegen langs de Overijsselse Vecht

Museum Vliegbasis Deelen

Bij die herinneringen sluit het Museum Vliegbasis Deelen naadloos aan. Dat ik daar nog nooit eerder ben geweest! Van buiten kun je niet zien wat een schatkamer aan Tweede Wereldoorlog-goodies het gebouw herbergt.

De hoeveelheid ‘oorlogsspullen’ (citaat van voormalig defensieminister Vredeling) en de informatieborden alleen maken deze motortocht de moeite waard. Achter een onvervalste Britse legermotor hangt een foto die mij treft als een hamerslag. Een veld vol afgedankte motoren, van toen de Duitsers hadden gecapituleerd. De geallieerden trokken weer naar huis met achterlating van tonnen oud schroot. Waarom, wáárom heeft papa toen niet zijn slag geslagen? Waarom dacht hij toen niet aan mij? Ik had deze tour graag op een voorvaderlijke Harley-Davidson Liberator gereden. In het museum kan ik op mijn uppie urenlang rondsnuffelen, desgevraagd geeft een gids ook tekst en uitleg. Ze noemen het dan ook een verhalenmuseum. De verhalen van de gids vullen die van mijn vader aan.

Tot aan de Duitse inval was er weinig te doen op het militaire vliegveld Kemperheide. Een bekend Nederlands verhaaltje: het vliegveld wil uitbreiden, maar omwonenden en natuurorganisaties verzetten zich. De Duitsers hadden daar allemaal niks mee te maken en zo werd Fliegerhorst Deelen het grootste vliegveld van Noord-Europa, als ik de museumgids geloven mag. De Duitsers gingen voortvarend te werk en er kwamen verharde start- en landingsbanen, wegen en een heleboel gebouwen. Tijdens de oorlog stegen van FD Duitse nachtjagers op om geallieerde bommenwerpers op weg naar of op de terugweg van Duitsland te onderscheppen. Maar na Operatie Market Garden was de rol van deze vliegbasis uitgespeeld.

Veluwezoom bomvrij

Vanaf de weg is er van al die Duitse bouwwoede niks meer te bespeuren. Dan maar Veteranenlandgoed Vrijland bezoeken, een paar omwentelingen van de krukas verderop. Dat park werd op zeventig hectare in 1992 gesticht, ter nagedachtenis aan Nederlandse veteranen die onder de vlaggen van Nederland en de Verenigde Naties sneuvelden, waar ook ter wereld. Er is een kapel met standbeeld en informatieborden, die ook langs de wandelpaden staan. Bos en graven zijn keurig onderhouden. De stilte wordt alleen verbroken door het knerpen van motorlaarzen, vogelgezang en wind die in de bomen ruist. En even later door een motorfiets die start en met lage toeren zo stilletjes mogelijk wegrijdt.

Veluwezoom bomvrij, staat er op een spandoek aan het hek dat de Apeldoornse weg scheidt van Nationaal Park De Veluwezoom, het oudste van Nederland. Defensie wil daar op de Terletse Heide gaan oefenen met zware explosieven. Natuurorganisaties zijn natuurlijk tégen. Het ontploffen van duizend bommen en granaten past ook niet helemaal bij het Veteranenlandgoed Vrijland en de rest van de rust in de natuur. Ik ga hier toch ook niet met open pijpen rondscheuren?

De Tweede Wereldoorlog blijft ook generaties na die van mijn ouders en mij boeien. In het hele land worden grote en kleine oorlogsmusea goed bezocht. Museum De Maurits in Hanzestad Doesburg valt in de categorie klein maar fijn. Strategisch gelegen aan de samenvloeiing van de Oude IJssel en de Gelderse IJssel werd het vestingstadje belaagd door de Spanjaarden in de Tachtigjarige Oorlog en ook in het rampjaar 1672 door de Fransen. In 1944 was er een schietpartij tussen een knokploeg van het verzet en de Duitse Sicherheitsdienst. Aan het eind van de oorlog bliezen de Duitsers de Mauritskazerne, de Martinikerk, de molen en de watertoren op.

Doesburger Herman Riewald verzamelde Tweede Wereldoorlog-spullen en in 1987 opende hij het Museum De Maurits. Zijn zoon en dochter zetten in hun vrije tijd het museum voort en daarmee de nagedachtenis aan hun vader en aan de Tweede Wereldoorlog. Het museum is dus niet altijd open, met een belletje of berichtje vooraf voorkom je dat je voor een gesloten deur komt te staan.

Nederland capituleerde nadat de Duitse Luftwaffe Rotterdam had gebombardeerd. Ook het kasteel van Doornenburg werd door de Duitsers platgegooid. Maar het vlakbij gelegen Fort Pannerden, op de splitsing van Rijn en Pannerdensch Kanaal, kwam ongeschonden uit de oorlog. Het fort over maar liefst vijf verdiepingen ondergronds is een bezoek waard, al is het maar vanwege het heerlijke uitzicht van boven en de koffie met koek in de kantine.

De Polen van Driel

Wat is het hier heerlijk rijden op de Drielse Rijndijk. Alles zo vredig en fraai. Net zoals mijn ouders in 1940 kan ik me niet voorstellen dat hier ooit oorlog zal woeden. Toch staan hier langs de dijk en tegenover de kerk van Driel monumenten die aan de Tweede Wereldoorlog herinneren. Want op 21 september 1944 landden hier, aan de zuidoever van de Rijn, zo’n duizend para’s van de Poolse brigade. De mensen van Driel zijn hun Polen nog niet vergeten. In de kerk informeert een expositie uitgebreid over de Polen van Driel en op het plein ertegenover staat een kloek standbeeld.

Polen vochten mee bij Oosterbeek, waar de opmars van de para’s die op de Ginkelse Heide waren geland was gestokt. Dankzij hun bruggenhoofd konden veel geallieerden uit de Duitse insluiting ontsnappen.

Tegenover het standbeeld van Het Bloemenmeisje, hand in hand met een Canadese militair, is in Huis Hartenstein het Airborne Museum gevestigd. Tussen allerlei andere exponenten treft mij vooral het diorama van het Britse hoofdkwartier dat in precies dit kamertje was gevestigd. Hoe klein en karig lijken die attributen die zelfs de generale staf gebruikte.

In Wageningen is de cirkel rond. Mijn dagtocht eindigt bij Hotel De Wereld, waar voor Nederland, en Europa, de Tweede Wereldoorlog eindigde. Hier tekende de Duitse generaal Blaskowitz op 5 mei 1945 de capitulatie. De Canadese bevelvoerder Foulkes had hotel De Wereld gekozen omdat Wageningen aan het front had gelegen en niet in de laatste plaats vanwege de symbolische naam van het hotel. Ik kan me dus geen betere afsluiting voorstellen van deze rit. Jammer dat pa niet meer aan tafel kan schuiven. Ik had graag nog van zijn Veluweverhalen gehoord. En hem gevraagd naar die motorfietsen van de Deeler-dump.

Download de route Tweede Wereldoorlog in Gelderland

1 van 10