40 jaar MOTORbeurs: is Euro 95 (E10) beter of Super 98 (E5)?

De discussie laait de laatste tijd weer op: is Euro 95 (E10) beter of Super 98 (E5)? Dat hangt er maar van af wat je prioriteit heeft…

De vraag welke benzine beter is, kun je opsplitsen in drie onderdelen: is het beter voor je portemonnee, is het beter voor het milieu en is het beter voor je motorfiets? De eerste lijkt een open deur. Bij de Shell bij mij op de hoek kost Euro 95 €1,98, V-Power 98 kost €2,34. Het scheelt 36 cent per liter. Als ik 100 km rijd op Euro 95 en mijn motor loopt 1 op 16, dan verbruikt hij 6,25 liter benzine en dat kost €12,38. Koop ik V-Power voor dat geld, dan krijg ik maar 5,29 liter. Als ik daar ook 100 km op moet halen, dan moet mijn motor 1 op 18,9 lopen. Dat is 15,35% zuiniger. Ik heb dergelijke verschillen weleens gemeten met een testmotor, maar meestal maakt het niets uit. Ik heb van mijn KTM 990 Adventure het brandstofverbruik jarenlang bijgehouden en ik kan geen structureel verschil in verbruik ontdekken tussen 95 of 98. Soms is mijn KTM zelfs zuiniger op E5. Dat betekent dat andere factoren, zoals files, secundair of snelweg, goed of slecht weer, koffers of geen koffers, een grotere invloed hebben. Toch zitten de kosten niet alleen maar in het brandstofverbruik. Om te zien waarom, moeten we wat beter naar de eigenschappen van benzine kijken.

1 van 3

Pingelen

Euro 95 heeft een octaangetal van 95, Super 98 heeft een octaangetal van 98. Octaan is een koolwaterstof met acht koolstofatomen – octa is Grieks voor acht – en achttien waterstofatomen. Het is een van de vele moleculen die in benzine voorkomen. Je zou dus verwachten dat het octaangetal aangeeft hoeveel octaan er in de benzine zit, maar dat is niet zo. Lekker verwarrend. Het octaangetal is een getal dat aangeeft hoe snel de motor ‘pingelt’. Pingelen is niet goed. Benzine hoort mooi geleidelijk te verbranden. De bougie steekt het mengsel rond de bougie aan, dat steekt het volgende laagje aan en zo loopt er een mooi gecontroleerd vlamfront door de cilinder. In milliseconden, dat wel, maar het verloopt mooi geordend. Maar heb je ‘slechte’ benzine of een motor die er gevoelig voor is, dan kan het mengsel overal in de cilinder spontaan verbranden. Dat geeft hoge temperaturen en drukpieken waarvan je motor kapot kan gaan. Dat heet pingelen of detoneren.

RON

Het is dus belangrijk om te weten of je een goede of slechte benzine hebt, of nog beter, hoe snel die pingelt. In 1928 hebben ze daarvoor een eencilinder testmotor met variabele compressie ontwikkeld – de Cooperative Fuels Research Engine – waarmee wordt gemeten bij welke druk een brandstof spontaan ontbrandt. Die grens – de klopvastheid – hebben ze toen een waarde gegeven: de klopvastheid van n-heptaan hebben ze toen ‘0’ genoemd, die van (iso-)octaan 100. Alle brandstoffen worden met die brandstoffen vergeleken. Als een brandstof dezelfde prestaties in de standaard researchmotor geeft als een mengsel van 90% iso-octaan en 10% heptaan, dan is het Research Octane Number 90. Een benzine met octaangetal 98 heeft dus dezelfde klopvastheid als een benzine met 98% iso-octaan en 2% heptaan. Dat wil dus niet zeggen dat er ook daadwerkelijk 98% octaan in zit. In de verste verte niet. Benzine is een mengsel van moleculen met ongeveer hetzelfde kookpunt. Aromaten – dat zijn koolstofketens waarvan de koolstofatomen niet in een rechte lijn, maar in een cirkeltje staan – verhogen de klopgrens en daarmee het octaangetal, hoewel het geen octaan is. Om de klopvastheid helemaal op de gewenste waarde te krijgen, voegt een brandstoffabrikant methyl-tert-butylether toe. Zo kun je dus theoretisch gezien een benzine maken met een octaangetal van 98, terwijl er niet eens octaan in zit.

Beter

Dus, wat is beter als het gaat om je motorblok? Euro 95 zal eerder pingelen dan V-Power. Heb je daar last van? De meeste motoren niet. De meeste motoren zijn gemaakt om perfect te lopen op Euro 95. Op benzine met een hoger octaangetal lopen ze net zo perfect, dus maakt het wat klopvastheid betreft niet uit wat je tankt. Het maakt wel uit als je een motor hebt die voor Super 98 is ontwikkeld. Die kan gaan pingelen als je Euro 95 tankt. Nu hebben dat soort motoren tegenwoordig meestal wel een pingelsensor en wordt de ontsteking verlaat als de sensor pingelen waarneemt. Dat kost vermogen en verhoogt het brandstofverbruik, maar je motor blijft heel. Maar kun je dan net zo goed Euro 95 tanken als je een motor hebt die daarvoor is ontwikkeld? Nee, want er zijn meer verschillen. De premium-98-benzines hebben vaak een uitgebreider additievenpakket. Die houden je brandstofsysteem, de injectoren en de verbrandingskamer schoon en zorgen voor minder koolafzetting. Op de lange duur blijft je motor dus beter presteren en dat houdt ook het brandstofverbruik laag.

Milieu

Er is nog een belangrijk verschil tussen Euro 95 (E10) en Super 98 (E5): in Euro 95 zit meer bio-ethanol. Dat is verplicht, omdat de overheid probeert om de CO₂-uitstoot terug te dringen. Dat kan met biobrandstoffen, zoals bio-ethanol. Bio-ethanol wordt uit planten gemaakt. Als planten groeien, halen ze CO₂ uit de lucht en zetten dat om in koolwaterstoffen. Wanneer je die in je motor verbrandt, ontstaat er dus een soort kringloop. Nu is bio-ethanol op zich eigenlijk helemaal geen slechte motorbrandstof. Het heeft een RON-octaangetal van 108. Het pingelt dus veel minder snel dan benzine. Een nadeel is dat er minder energie in zit dan in benzine. Zou je op pure ethanol rijden, dan moet je 1,5 keer zoveel inspuiten voor dezelfde energiewaarde en de juiste mengverhouding. Met 10% bijmenging van ethanol bij benzine is het probleem natuurlijk kleiner. Zelfs een oudere injectiemotor kan dat wel bijregelen, maar als je elke verbranding meer inspuit, gaat het brandstofverbruik wel omhoog. Bij carburateurmotoren is het probleem groter: die kunnen namelijk niet compenseren. Daardoor kunnen ze te arm gaan draaien, vooral bij de laatste generatie carburateurmotoren, die vanwege emissie-eisen van zichzelf al arm lopen. Daardoor worden ze te heet, verliezen vermogen en krijgen daardoor een nog hoger brandstofverbruik. Moderne verbrandingsmotoren zijn voor Euro 95 gemaakt, dus zijn ze ervoor afgesteld. En dus lopen ze er probleemloos op.

1 van 2

Corrosie

Een groter probleem van ethanol is dat het behoorlijk agressief en corrosief is. Het tast sommige rubbersoorten, polyester, fiberglas en bepaalde aluminiumlegeringen aan. Dat geeft dus problemen als het brandstofsysteem van dit soort materialen is gemaakt. Wederom, als je motor is ontwikkeld voor Euro 95/E10, dan zijn er materialen gebruikt die ertegen kunnen. Je kunt dat controleren op www.E10check.nl. Daar zie je bijvoorbeeld dat mijn pekelfiets, een Honda NX650 Dominator van 1988, er niet tegen kan. Eigenlijk kan bijna alles van 1990 of later ertegen. Zo niet, dan kun je beter een premium-benzine 98/E5-benzine tanken. In E5 mag tot 5% bio-ethanol zitten, maar het hoeft niet. Bij veel merken zit er helemaal geen ethanol in. Maar als dat vandaag zo is, kan het morgen anders zijn. Maar dan nog zit er minder in dan in E10.

Houdbaarheid en vervuiling

Het grootste nadeel van Euro 95/E10 is dat het veel problemen geeft met motoren die langere tijd stilstaan. Dat komt omdat benzine met ethanol snel veroudert, onder meer doordat ethanol water aantrekt. Dat geeft vervuiling, sludge-, gom- en lakvorming in het brandstofsysteem. Sproeiers en injectoren vervuilen en raken verstopt, bij carburateurs kunnen vlotternaalden verkleven, waardoor carburateurs gaan lekken. Daarnaast kan het water-ethanolmengsel uitzakken. Ethanol kan een kleine hoeveelheid water absorberen, maar bij een waterpercentage van meer dan 0,5% gaat het zich afscheiden en vormt het een zure vloeistoflaag onder in je tank of carburateur. Op zuur water loopt je motor niet. Ook veroorzaakt zuur roest in je tank – mits die nog van metaal is – en oxidatie in je carburateur of injectoren. Hierdoor gaan motoren slecht starten, moeilijk stationair lopen en op den duur zelfs stilvallen. Winterstalling op Euro 95/E10 is dus geen goed idee. Super 98-E5 gaat langer mee, maar heeft ook niet het eeuwige leven. Laat je een motor langer dan drie maanden stilstaan, overweeg dan om de tank met een storage fuel als Ecomaxx te vullen, en er even op te rijden zodat het in je brandstofsysteem zit. Ecomaxx is best duur, maar veel goedkoper dan het ultrasoon reinigen van je injectoren en het gaat vijf jaar mee.

Beeld: Peter Aansorgh

1 van 3