Marathonmotor Yamaha RZ500 V4: tweede leven voor bijzondere 500cc-tweetakt

Voor de vijfhonderdste (!) aflevering van de rubriek Marathonmotor hadden we de wens om voor dit ‘jubileum’ een bijzondere motor te mogen verwelkomen. Die wens ging in vervulling toen Jaap Oostdijk zich meldde met een Yamaha RZ500. Hoe mooi kun je het hebben? Eerste eigenaar, 500cc-V4-tweetakt en heel veel kilometers. Dat Jaap de motor waarvan hij maar heel moeilijk afscheid kon nemen inmiddels had overgedragen aan een nieuwe eigenaar vormde geen struikelblok. De nieuwe eigenaar heeft ervoor gezorgd dat de RZ500 een tweede leven heeft gekregen.

Jaap Oostdijk (73) uit Willemstad heeft van jongs af aan een hart gehad voor tweetakten. Dat begon met bromfietsen. Zijn eerste motor was een 50cc-Kreidler, deze blikvanger werd al vrij snel gestolen. De opvolger was een Yamaha RD125cc, een tweecilinder-tweetakt. Met de aanschaf van deze machine werd de kiem gelegd voor de liefde voor Yamaha. De RD125 werd opgevolgd door een RD400. Jaap: “Ik reed er dagelijks mee naar mijn werk, maar die afstand was eigenlijk te kort om de motor goed op temperatuur te krijgen. Na die RD400 heb ik drie RD350’s gehad. Deze hadden een Powervalve en ze bevielen mij heel goed. De laatste is helaas gestolen in Denemarken. De RD350’s waren leuke opgevoerde brommers. Als opvolger wilde ik een wat zwaardere machine. Ik heb proefgereden op een 750cc-Yamaha-viertakt, maar dat beviel me niet. Die motor liep naar mijn smaak veel te rauw. Als tweetaktfan kon de viertakt mij niet bekoren. Daarna kwam de RD500 in beeld. Een compleet andere machine. Een V4-tweetakt met twee krukassen afgeleid van de Yamaha-racers uit die tijd. In Nederland kostte die RD500 in 1985 16.000 gulden. Toen een smak geld. Maar via grijze import uit Canada was deze motor een stuk goedkoper. Alleen was het dan geen RD maar een RZ. Afgezien van een paar kleine optische verschillen waren de RD en de RZ hetzelfde. Voor 12.000 gulden (ca. 5500 euro) werd ik de trotse eigenaar van een gloednieuwe RZ500.”

Jaap Oostdijk

Yamaha RZ500

1 van 3

Yamaha-fan

Jaap kocht de nieuwe RZ500 in 1987, het bouwjaar is volgens het typeplaatje 1985. “Ik gebruikte de motor vrijwel dagelijks voor woon-werkverkeer en natuurlijk ook voor mijn vakanties. Ik ben met de RZ500 naar het zuiden (Gibraltar) gereden, maar ook naar het meest noordelijke plekje in Europa, de Noordkaap. Gemiddeld reed ik zo’n 10.000 km per jaar met de RZ500. Omdat er wel eens aan de RZ gesleuteld moest worden en ik toch naar mijn werk moest (metaalbewerker in de scheepsbouw) heb ik altijd twee motoren tegelijk gehad. Een autorijbewijs heb ik niet. Ik stap dus altijd op de motor, weer of geen weer. Naast de RZ500 had ik in eerste instantie een Yamaha DT175, vooral voor de wintermaanden. Toen die ‘op’ was (koppakking eruit) heb ik een nieuwe Yamaha XT350 gekocht, mijn eerste viertakt, en deze is later opgevolgd door een Yamaha XT600. De XT350 vond zijn Waterloo toen een klep afbrak. De XT600 heb ik nu nog, net als een Yamaha XJR1300. Je kunt wel zeggen dat ik een echte Yamaha-fan ben. Maar de tweetakten hebben ondertussen wel plaatsgemaakt voor viertakten.”

Vooral in de beginjaren maakte Jaap veel kilometers met de RZ500. “Veel rijden, weinig onderhoud. Er ging bijna geen dag voorbij of ik reed wel een stuk met de RZ. Ik ben echt van die motor gaan houden, ook al vroeg de motor technisch gezien regelmatig om aandacht.”

Onderhoud

Om de kosten zo laag mogelijk te houden, maar ook omdat hij sleutelen aan motoren altijd leuk werk heeft gevonden, deed Jaap het onderhoud in grote lijnen zelf. En als er een motorzaak aan te pas moest komen, toog hij naar Motor Center Roosendaal (MCR). “Daar kom ik ook voor mijn andere motoren. Voor mij voelt het daar als een vertrouwd adres. Maar het meeste sleutelwerk heb ik toch echt zelf gedaan. Bij MCR heb ik het privilege dat ik daar aan mijn eigen motoren mag sleutelen. Meestal een keer per jaar kreeg de RZ500 een grote beurt. Ik kon daar de tijd voor nemen omdat ik altijd een tweede motor achter de hand had. Bij zo’n grote beurt ging de motor helemaal uit elkaar en soms, als de zuigers aan vervanging toe waren, ook het blok. Ik draaide nergens mijn hand voor om. Ik begon er gewoon aan, hield alles wat ik deed bij op papier. Ik maakte tekeningetjes van lastige situaties. Vandaag de dag zou ik foto’s hebben gemaakt, maar dat was vijfendertig jaar geleden nog niet aan de orde. Alles wat ik op papier heb gezet, is inmiddels uitgegroeid tot een compleet boekwerk.”

Als je veel rijdt en reist kan het gebeuren dat je onderweg eens met problemen komt te staan. “Dat is voor mij meestal niet zo’n probleem. Met het weinige boordgereedschap dat standaard bij de motor hoort kan ik de meeste storingen onderweg zelf wel verhelpen. Een vlotternaald die blijft hangen repareer ik ter plekke. Onderweg in Noorwegen hield de motor er mee op. Samen met een plaatselijke Yamaha-dealer werd het euvel gevonden. Er was vocht in het elektro-kastje gekomen dat de Powervalve bedient. Ik heb toen de Powervalve in de juiste stand gezet en daarna uitgeschakeld. De motor liep toen niet meer zo prettig, maar goed genoeg om thuis te komen. Thuis is alles weer netjes in orde gebracht.”

Einde verhaal?

Na de eeuwwisseling, er stond toen ruim anderhalve ton op de teller, werd er wat minder frequent met de RZ500 gereden. “De afstand woon-werk stelde niet meer zo veel voor en de grote reizen werden wat minder. De motor begon wat op leeftijd te raken en ik had geen zin om onderweg, ver van huis te stranden. Ik heb het motorblok toen nog wel een keer gereviseerd en na 2003 werd er nog slechts sporadisch met de RZ500 gereden. Na een lange periode de motor niet te hebben gebruikt ging het mis. Vanwege een lekkage was er een laagje tweetaktolie op een van de zuigers komen te staan. Kort na het starten van de motor ging het fout. De krukas kreeg een klap. De motor verdween in een hoekje van mijn garage en stond daar maar een beetje te verpieteren. Maar afscheid nemen van een motor waaraan ik zulke mooie herinneringen heb? Nee, dat kwam niet bij me op. Behalve dat de motor het niet meer deed, was ook de tank lek geraakt. Een bekend euvel, linksonder. Zo’n twintig jaar heeft de motor ongebruikt in de schuur gestaan. Toen er zich een paar jaar geleden iemand meldde met interesse voor de RZ500 en mij ervan wist te overtuigen dat hij ervoor ging zorgen dat hij de motor weer liet rijden ben ik overstag gegaan. Die ‘iemand’ was voor mij geen onbekende, het was Daniël die eerder als monteur bij MCR had gewerkt. Hem vertrouwde ik de motor wel toe. En mooi dat ik er nog iemand een groot plezier mee kon doen.”

Marathonmotor BMW F650GS: Mirjam stopt na 200.000 km, de F650GS nog niet

Tweede leven

Daniël wist wat hij in huis haalde. Een motor die niet liep, een lekke tank en een doos vol gebruikte en nieuwe onderdelen. Aan de doos vol onderdelen valt de onderhoudshistorie af te lezen. Daniël beloofde Jaap dat, als de motor weer in orde was, hij er weer een ritje mee mocht maken. Begin dit jaar was het zover. Daniël: “De brandstoftank was zo ver verrot dat reparatie onbegonnen werk was. Maar een andere tank vinden, laat staan een nieuwe, bleek een klus op zich. Ik vond er uiteindelijk een in Hongarije. Niet puntgaaf, maar ik heb hem zelf opnieuw gespoten en dat is, al zeg ik het zelf, goed gelukt. Renovatie van het motorblok vergde meer tijd en geld dan ik in eerste instantie had verwacht. Even een nieuwe krukas bestellen ging niet. Ik heb losse krukwangen besteld plus de benodigde andere onderdelen. Daarna was het zaak om alles weer heel precies in elkaar te persen. Na heel veel uren sleutelen, gelukkig heb ik de tijd en kan ik stoppen en beginnen wanneer ik wil, brak het spannende moment aan. Doet hij het of doet hij het niet? Gelukkig sloeg de motor al direct na een paar keer kicken aan (de RZ500 heeft geen startmotor). Geloof mij maar dat ik bij het horen van het tweetaktgepruttel glunderde van oor tot oor. En natuurlijk gelijk Jaap het goede nieuws gemeld.”

1 van 9

Yamaha RZ500 V4 op de brug

Het is op een bloedhete zomerdag als Jaap met zijn oude trots op de parkeerplaats van MOTO73-expert Van Sleeuwen arriveert. De RZ500 ziet er netjes uit, maar het is nu ook weer geen gerestaureerd model dat je zo het museum in kunt rijden. Er zijn gebruikssporen zoals je dat bij een motor met 185.000 km op de teller mag verwachten. Afgezien van de knipperlichten en een nieuw aftermarket ruitje verkeert de Yamaha in originele staat.

Wanneer Van Sleeuwen terugkeert van het gebruikelijke proefritje is zijn eerste opmerking dat de motor niet goed stuurt. En dat hij gelijk ook wel een vermoeden heeft waar dat aan ligt: heel erg versleten balhoofdlagers. De nieuwe eigenaar had dat ook al gemerkt, maar hij had het te druk gehad met het motorblok. De balhoofdlagers zijn de volgende klus.

De geventileerde remschijven zijn nog nooit vervangen, maar verkeren desondanks nog in goede staat. Jaap: “De remschijf achter heb ik een keer willen vervangen. Totdat ik hoorde wat zo’n geventileerde schijf kost, toen 800 gulden. Een normale schijf monteren zag ik niet zitten, want dat is niet origineel. De schijf is gelukkig nog niet zo ver versleten dat vervanging noodzakelijk is.”

Jaap heeft de motor één keer laten omvallen. Als herinnering zijn er wat krassen op het kuipwerk achtergebleven. En door het schuren van zadeltassen is er aan de achterkant her en der wat lakwerk verdwenen.

De vier expansie-uitlaten zien er nog opvallend netjes uit. Geen spatje roest te bekennen, niet bij de twee onderste exemplaren en niet bij de geheel ingepakte bovenste twee. Jaap: “In de winter heb ik gratis zadelverwarming. Mooi meegenomen, maar ’s zomers levert het extra warmte op die je liever kwijt dan rijk bent.”

De koplamp en het cockpitje zien er nog verrassend strak uit. Zelfs de 41 jaar oude originele spiegels zijn niet verweerd. Over het motorblok valt weinig anders te zeggen dan dat het draait als een naaimachinetje. Twee keer kicken en de motor loopt. Jaap: “Vaak kickte ik niet eens. Een klein duwtje, gewoon als ik op de motor zit, is meestal voldoende om leven in de V4 te krijgen.”

Wat de vering betreft is er in het verleden regelmatig werk aan de winkel geweest. Nu is alles in orde, maar de voorvorkkeerringen waren regelmatig lek. De horizontaal onder het motorblok gemonteerde monoschokdemper is een keer vervangen door een exemplaar van WP. Jaap: “Revisie van de originele schokdemper ging me evenveel kosten als een nieuw exemplaar. Dat maakte de keuze voor mij simpel.”

Volgens de MOTO73-expert kan de motor nog wel een tijdje mee. “Zeker als deze in de goede handen is van iemand die er verstand van heeft. En daar twijfel ik niet aan.” Zowel Jaap als de nieuwe eigenaar hopen in de toekomst nog regelmatig een ritje met de V4 te kunnen maken. Op parkeerplaatsen zitten ze dan niet snel om een praatje verlegen met andere motorrijders. Een 500cc-V4-tweetakt is nu eenmaal verre van alledaags te noemen.

Foto’s: Peter van der Sanden

Yamaha RZ500 V4 goed om te weten

De RZ500 (of RD500) is niet de meest succesvolle motor die Yamaha ooit op de markt heeft gebracht, maar hoort wel thuis in het rijtje ‘bijzondere motoren’. De RD500 werd in 1984 gepresenteerd als de legale straatversie van de Yamaha OW80. De RD (Europese uitvoering) had doorgetrokken rode strepen op de kuip en rode wielen. De RZ (Canada en Australië) had onderbroken rode strepen en gouden wielen. Veel groter zijn de verschillen niet tussen de RD en de RZ. Motorisch zijn ze identiek. De V4 was van 1984 tot 1986 in productie.

Technische specificaties Yamaha RZ500

Motor

Prestaties

Rijwielgedeelte

Afmetingen