Het begin van het einde van de wereld. Een ontdekkingsreiziger als Magellaan en de grondlegger van de evolutietheorie Charles Darwin gingen ons voor. Wij reizen op de motor drie weken door Chileens en Argentijns Patagonië, en Vuurland. Dwars over de prairies van treinrover Butch Cassidy, naar de zuidelijkst gelegen stad ter wereld: Ushuaia. Hier spookt de wind, en schreeuwt het ijs van de gletsjers.

Als motorrijder heb je in Patagonië en vooral in het lege Vuurland te veel tijd om na te denken. Over het meteorologische verschijnsel wind bijvoorbeeld. Wat is die onzichtbare kracht, die zo beukt, me bijna omver duwt, als een soort hoongelach buldert dwars door helm en oordoppen heen? De wind op Vuurland vlamt. In dit unheimische gebied is hij zo dominant, dat hij bijna het enige lijkt dat er is. Een onzichtbaar houvast. Op deze vlakte is niets. Geen boom, geen tegenligger, geen huis. Alleen die wind, en een schijnbaar oneindige gravelweg. En wij op onze motoren. Het bordje dat ons alsnog wil waarschuwen voor deze luchtstroom komt hilarisch over: het is een schets van een boom die last heeft van zijwind. Leegte is een woord waarvan de betekenis hier een tegenstelling in zich draagt: het betekent ‘niets’, terwijl wij er al uren in rijden.

Peinzende schapen

‘Als een mens niet weet naar welke haven hij op zoek is, zal geen wind hem daar naartoe voeren.’ Een Romeins gezegde. De haven is die van Ushuaia, de meest zuidelijk gelegen stad ter wereld. Hier vertrekken de schepen voor expedities naar Antarctica. We weten waar we naartoe willen, en dat de bemoeilijkende wind ons zou begeleiden. De motoren hangen scheef tegen de onzichtbare luchtstroom aan, slingerend over het gravel dat weinig grip biedt. Stoppen kan bijna niet, grote kans dat je omver wordt geblazen.

Een van m’n reisgenoten kan geen weerstand meer bieden aan de wind en de motor vertrekt tot drie maal toe diagonaal over het gravel richting greppel en kiept om zonder schade. Afstappen om te helpen gaat ook niet zomaar, dan moet iemand anders mijn motor weer vasthouden. Kwestie van de eigen fiets helemaal scheef tegen de wind in zetten, en dan hangen aan mijn motor. Trouwens, de gedachten van wie dan ook dwalen hier af, in dit zuidelijkste deel van Zuid-Amerika. Ineens ontwaren we leven op deze pampa’s: een kudde schapen. Maar zelfs de schapen kijken peinzend. Dat kan ook komen omdat er voor de vierhoevigen hetzelfde dorre gras als altijd op het menu staat, en de hoop eens een sappig madeliefje of groene zuring te vinden vandaag al weer ijdel bleek. Hier werken nog echte cowboys –de gauchos- die de schapenkudde bij elkaar drijven.

Slingeren door contrasten

Het Andesgbergte bepaalt het klimaat in dit deel van de wereld. De westkant krijgt veel regen en is groen en vruchtbaar, de oostkant is droog omdat de regen tegen de oostkant van het gebergte blijft hangen. En wij slingeren drie weken lang door deze tegenstellingen, en gaan een keer of zeven de grenzen tussen Chili en Argentinië over. Zo leeg als het hier is, zo vol zijn onze hoofden met reisverwachtingen. In het Chileense plaatsje Osorno haalden we onze motoren op, met als reisdoel dus het Argentijnse Ushuaia, om dan via een korte slinger in de omgeving van het Chileense natuurpark Torres del Paine de fietsen op de boot terug naar Osorno te zetten. Meteen de eerste rijdag reden we naar het Argentijnse Bariloche, een studentikoze moderne stad, ademloos gelegen aan het azuurblauwe Nahuel Huapi meer, omringd door de bergen. De netheid van dit plaatsje en de omgeving lijken een beetje op de aangeharkte netheid van de Zwitserse Alpen, maar dan wel met een Latin swing.

Via dit merengebied rijen we nog twee dagen door Argentijns Patagonië. We verlaten het asfalt, en trekken over gravel het nationale park Los Alerces in: genoemd naar de typische hoge bomen. Sommige wel drieduizend jaar oud en zestig meter hoog. De bomen kijken als rechters met een samengeknepen gezicht hooghartig op ons neer. Hun minimale bladerdak – als een rechterskraag -, hun stammen als uitgestoken nekken. We worden hier gedoogd, maar meer ook niet. Het wateroppervlak van de meren is helemaal glad. Als je in de verte kijkt, zie je dit landschap twee keer door het spiegelende effect van het water. We krioelen als mieren over het gravel, langs de vele meren.

Economische crisis

En op weg naar Puyuhuapi gaan we de grens weer over. Het Argentijnse deel toont sober, met afgebladderde verf en een scheef staande grenspost. Argentinië heeft na de zware economische crisis in 2001 duidelijk een achterstand op het relatief welvarende (en voor ons ook een stuk duurdere) Chili. Aangekomen met onze paperassen bij de Chileense post ziet het er allemaal een stuk strakker uit. En strenger. De Chilenen zijn als de dood dat er veeziekten het land worden ingebracht, dus zuivel, vleeswaren en fruit zijn verboden om in te voeren. We hopen dat onze Argentijnse knoflookworst er niet tussenuit gevist wordt, want vanmiddag rijden we voor het eerst op de Carretera Austral – een ‘onverharde snelweg’, waar we heel graag willen picknicken met uitzicht op de besneeuwde Andes-toppen. Dit is bikers paradise bijna geen tegenliggers, goed aangereden gravel, en gletsjers, kraakheldere meren, haarspeldbochten. En aan het eind van de dag een Duits dorp met de typisch Duitse naam Puyuhuapi. De zon is wat bleekjes, maar is er in ieder geval, en werpt een gouden gloed over het plaatsje en zijn typische houten villa’s, dat ligt aan een fjord van de Pacific. Zeshonderd mensen wonen hier. Van oorsprong is het een nederzetting van vier Duitsers, die hier in 1932 hun geluk zochten – en zalm en hout. Onze gastvrouw is ook Duits. Deutsche Grundlichkeit in de met hout warmgestookte villa, en ze kijkt een beetje streng, maar ze regelt wel dat het enige restaurant in het dorp vanavond verse zalm of biefstuk voor ons kan maken. Waar die zalm vandaan komt, zien we een dag later. De slaap nog niet uit de ogen gewreven. We zien zeehonden in de baai, die wel erg veel interesse hebben in de grote zalmkwekerijen die drijven in het zeewater.

Pampa’s

Vandaag vervolgen we onze route over de Austral, maar nu dwars door donkergroen regenwoud, op weg naar het complete contrast de volgende dag, als we via het plaatsje Coihaique de grens weer oversteken naar Argentinië: ineens rijden we over de pampa’s . Het Argentinië zoals ik me dat had voorgesteld. De grenspost is een tochtgat, met een smoezelige douanier die de beschikking heeft over een ventilator – en het waait hier toch lekker – en een stempelkussen. En een snor, als vanzelfsprekend. Het is duidelijk dat we nu aan de droge kant van de Andes zijn, als we nog 350 km afleggen naar Estancia Telken, een actieve boerderij, gerund door een oud echtpaar met Nederlandse en Nieuw-Zeelandse wortels, Coco (78) en Petty (74). Als we aankomen, komen net de cowboys terug met de paarden en schapen. De vrouw des huizes, Petty, laat trots een bedankkaartje, geschreven door prinses Maxima, zien. Coco probeert nog wat Nederlands te praten, maar dat is voor hem een taal van vervlogen tijden. Een groot fornuis in het midden van de keuken, een zenuwachtige kokkin die na complimentjes van onze kant bijna tranen in haar ogen krijgt (Petty: ‘Het is haar eerste keer koken voor een groep bij ons.’) en warm haardvuur. Estancia Telken voelt als thuis, in een omgeving die ons een gevoel van ontheemdheid bezorgt.

Butch Cassidy

Een lange dag, op weg naar weer een boerderij, Estancia La Angostura, maar elke minuut zou twee keer langer mogen duren. Ruta 40 (Cuarenta) is het Zuid-Amerikaanse equivalent van Route 66, maar dan zonder McDonald’s en mét de echte sporen uit het Wilde Westen. Butch Cassidy – de beruchte trein- en bankrover – vond in deze leegte voor even een veilig heenkomen in het plaatsje Cholilla, nadat hij een wanted person was geworden in Amerika. Een weg van ruim 4600 km die begint in Bolivia en eindigt in Vuurland. Als je niet beter zou weten, dan droom je dat de sporen op het gravel nog karrensporen zijn, en dat er zich achter die ene scheefgewaaide boom nog een struikrover schuil houdt. Dit is de echte prairie. Er steken zelfs struisvogels over.

Bij La Angostura klapwiekt de windmolen een minimale stroomtoevoer bij elkaar. Via een hek met een ingewikkelde draadconstructie betreden we en moto het terrein. De schapen mogen niet ontsnappen. Weer die ontvangst met hoefijzers, oude geweren en opgezette dieren. Het Wilde Westen bestaat nog, maar wel in het diepe zuiden. Onze BMW’s en mijn XT600 vreten het prairiestof moeiteloos, onderweg naar El Chalten, dat ineens weer aan de voet van de Andes ligt. Het is een maf dorp, het ruikt nog nieuw, en is door de Argentijnen uit de grond gestampt om het land te kunnen claimen, voordat Chili dat zou doen. Maar er zijn slechtere locaties om politieke trucjes uit te halen.

Het FitzRoy-massief – een groep spitse bergtoppen – ligt prachtig aan een gletsjermeer. Een zweterige wandeltocht brengt ons in een paar uur tijd naar een adembenemend schouwspel: we staan aan het door FitzRoy omsloten bergmeer, waarin stukken ijs drijven in het natuurpark Los Glaciares. ‘Wacht maar tot je Perito Moreno hebt gezien’, vertelt de hotelier. Deze gletsjer was nog maar een voorbode. We rijden een paar honderd kilometer naar El Calafate, de uitvalsbasis voor de gletsjer Perito Moreno.

’s Ochtends ben ik net op tijd wakker om de zonsopgang te zien over de besneeuwde bergtoppen die we aan onze rechterkant houden op weg naar de gletsjer. Op tien kilometer afstand zien we de ijsmassa al liggen. Een slingerpas langs het meer brengt ons naar de uitzichtpost. Perito Moreno schuift elke dag twee meter het meer in. Ik kan niet inschatten wat de afstand is van de post naar het eind van de gletsjer, waar het wit van het ijs langzaam overgaat in turquoise, en vervolgens in het graniet van de bergen. ‘Ongeveer dertig kilometer’, zegt een echtpaar dat ’s ochtends om tien uur al staat te proosten met whisky op deze gigant. Telkens als er onder luid gekraak een stuk ijs afbreekt en in het water valt, nemen zij een slok.

De temperatuur daalt de komende dagen. We zijn steeds dichter bij Antarctica, en dat voelen we. Onderweg naar de meest zuidelijk gelegen grenspost met Chili moeten we vechten tegen de wind, en ons nog haasten ook, want als we eenmaal in Chili zijn, wacht de veerpont naar Vuurland ook niet.

Tierra del Fuego

Tijdens de vaart zwemmen er een paar pinguïns vrolijk met ons mee. Tierra del Fuego – land van vuur – ligt aan de overkant. En die naam heft overduidelijk niets te maken met de temperatuur hier, al blijft het boven de vijf graden. De Portugese ontdekkingsreiziger Ferdinand Magellaan ontdekte de archipel, en noemde het Vuurland, omdat hij dacht dat hij vanaf zee de vuurtjes zag die de lokale bevolking stookte, wetenschappers denken echter dat het bliksemschichten waren die Magellaan zag. Vuurland is deels Chileens, deels Argentijns. En adembenemend in zijn ruigheid: de vierhonderd kilometer die we nog naar Ushuaia – gelegen in het Argentijnse deel van de archipel – afleggen zijn zeker niet de makkelijkste. Het land van vuur speelt met de wind, en met ons. Het eerste stuk is volledig leeg. Dan zien we af en toe een ja-knikker – er wordt hier gas en olie gewonnen -, daarna wat bomen die door de wind een kant op groeien. En hoe dichter bij Ushuaia we aankomen, hoe afwisselender het landschap weer wordt. We rijden dwars door de bergen, waar de sneeuw nog in de berm ligt, zien forellen in het heldere bergmerenwater zwemmen, en rijden enigszins verdoofd uiteindelijk Ushuaia binnen, de meest zuidelijk gelegen stad ter wereld, bereikbaar over de weg. In de haven liggen de expeditieschepen met als eindbestemming Antarctica, maar duizend kilometer verderop.

In de haven overvalt mij het gevoel dat ik hier nu sta, met m’n motor, aan het beginpunt van het eind van de wereld. Voor ons ligt de baai, heel kalm. Maar we hebben allemaal een bijna griezelig besef dat de wereld die voor mensen bewoonbaar is, eindigt in deze stad. De wind op mijn gezicht is wind die ook over Antarctica blies. Iets dat altijd zo onbereikbaar leek, ligt nu aan onze voeten. Maar het lijkt alsof de wind –vriend en vijand tijdens deze reis- ons nu tegenhoudt. We zouden op een expeditieschip kunnen stappen, een ijskoude reis maken naar het laatste continent. Maar misschien is het beter om Antarctica en het kwetsbare ecosysteem met rust te laten. Als bescherming. Zodat het er over een tijd ook nog is. Het bereikbare niet willen bereiken: dat besef maakt ons alsnog ontdekkingsreizigers.

[sgpx gpx=”/wp-content/uploads/gpx/TRK-patagonie.GPX”]

Eén enkel schot, en Wilhelm Tell werd een Zwitserse nationale held. Rondom het fjordachtige Vierwoudstedenmeer (Vierwaldstätter See) leiden prachtige routes naar de legendarische plaatsen die met de Tell-sage zijn verbonden.

Thomas Quant 

’Heeft Wilhelm Tell echt bestaan? Onbelangrijk! Belangrijk is toch slechts dat’ie Geßler heeft doodgeschoten, niet waar?!’ Vol klinkt de stem van de grote baardige man. Wild schitteren zijn levendige ogen in zijn door een zwartgrijze volle baard en een krullende haardos ingeraamd gezicht. De reus met zijn leren wambuis spant zijn handboog, legt aan en plop! een pijl pint een appel aan een boomstam. De zoon van de ervaren schutter slaakt een zucht van verlichting. Maar ho! ditmaal is de zoon een dochter, en wij bevinden ons ook niet op de marktplaats van Altdorf, maar in hotel Monopol in Luzern, omringd door gepensioneerde spoorwegbeamten in plaats van de dienaren van de wrede landvoogd Geßler. Het schot dat Sepp Steiner, een van de beroemdste Tell-vertolkers van zijn land, met meesterhand heeft verricht, is dermate ongevaarlijk dat twee spoorwegmensen de hele scène nog een keer spelen, onder geheime regie, want de truc wordt niet verraden.

1291

Voor de Zwitsers zijn de daden van Wilhelm Tell, van beroep boer en een gepassioneerd boogschutter, ten nauwste verbonden met de stichting van hun natie in 1291. Dat wil ons tenminste de sage doen geloven en zo staat het in het toneelstuk Wilhelm Tell, van de grote Duitse dichter Friedrich Schiller, dat in 1804 in première ging. Daar doorboort aan het slot de vrijheidslievende Tell met een pijl de landvoogd Geßler en hij brengt daarmee de lang begeerde en succesvolle opstand van de Eedgenoten tegen de gehate Habsburgse heerschappij teweeg. Het toneelstuk is spannend als een detective en speelt rond het Vierwoudstedenmeer in een van de mooiste gebieden van Zwitserland.

2007

Wij drinken met Marie Therese en Sepp Steiner nog een biertje in Borromini. Ook ’civiel’ is Steiner een indrukwekkende gestalte, die temidden van het chromen en gestylde interieur van het café als een Fremdkörper werkt. Buiten slaat plotseling een stortbui neer op de straatstenen van Luzern, die zo heftig is dat het geluid ternauwernood overstemd wordt door de Drum ‘n’ Bass Sounds uit de luidsprekerboxen. De door de regen beslagen ruit weerspiegelt een geluidloos, hectisch MTV Xtreme-Sports programma, waardoorheen ik in de vallende duisternis kantoormensen voor het noodweer zie vluchten. Skaters, die zich ’s middags nog pijlsnel op de zonovergoten en met bloemen en bomen beplante promenade aan het meer van Luzern hebben voortbewogen, zoeken nu tastend de weg naar huis. Ook de Steiners breken op; ze moeten nog helemaal om het meer heen naar Altdorf. Voor de laatste keer vandaag wisselen wij van locatie in de eigenlijk verbazingwekkend urbane hoofdstad van het canton, want Luzern heeft maar 60.000 inwoners, en belanden in Movie aan de Metzgerrainle, waar op het overdekte terras van de bistro, direkt gelegen aan de snelstromende Reuß, naast lichte maaltijden ook lekker Warteck-bier te krijgen is. ‚Tot ziens’- de ober is Nederlander en past goed bij de internationale flair van Luzern. Langs de Spreuerbrücke, die mij met haar talloze dodendans-motieven nog beter bevalt dan de Kapellbrücke uit de 14e eeuw – en als zodanig het bekendste monument van de stad – zoeken wij eindelijk ons hotel op.

Geen uitzicht op uitzicht

Vroeg, veel te vroeg, gaat op zondagmorgen de wekker af. In de eetzaal van Hotel Tourist met zijn jeugdherbergsfeer uit de jaren zeventig zit op dit onmenselijke tijdstip alleen nog een Kroatische roei-equipe aan het sobere ontbijt. Onze Kawasaki ZZR 1100 en Suzuki 900 RF wachten na de bijna werkloze zaterdag al ongeduldig.

Nauwelijks hebben wij Luzern in zuidelijke richting verlaten, of ons plezier krijgt een domper, wanneer bij Horw tengevolge van afgesloten privéwegen het niet mogelijk blijkt langs de oever om het meer te rijden.

Bij Hergiswil wordt de weg dan tussen en onder en naast de auto- en spoorweg geperst: als op dergelijke zo weinig motorvriendelijke wegen Kawa en Suzi juist een verscheurend gehuil willen aanheffen, begint de weg met talrijke bochten te klimmen naar de Bürgenstock. Boven aangekomen doet het schitterende panorama over het westelijk Vierwoudstedenmeer, over Luzern tot aan Küssnacht en het ertegenovergelegen Weggis met de daarachter oprijzende Rigi, alles vergeten. Langzaam stijgen van het diep onder ons liggende meer goudglanzende nevelslierten op. De Pilatus in het Westen, die met de Rigi de meest beklommen of beter gezegd, de meest bereden berg aan het Vierwoudstedenmeer is, wil liever geheel in wolken gehuld blijven. Zonder uitzicht op uitzicht maken wij daarom vandaag geen gebruik van de steilste tandradbaan ter wereld, naar de top van de Pilatus.

Geßler is dood

In Hotel Bürgenstock ontmoeten wij opnieuw de Tell-vertolker van de vorige dag. Ik heb echter vooral belangstelling voor het opulente buffet. Maar voor ik zwak word, denk ik blozend aan de Kroatische roeiers die het op dit moment op de Rotsee opnemen tegen tegenstanders, die zijn voorbereid door een super-de-luxe ontbijt. Op het terras heeft de familie Steiner inmiddels een boogschiettent opgesteld, zoals je op kermissen aantreft. Het wedstrijdschieten wordt evenwel spoedig met een dodelijke ernst bedreven: ’Telt een geschampte tien evenveel als een volle treffer?’ Tell zou het niets kunnen schelen. Hoofdzaak: Geßler is dood. Wij gaan er ijlings vandoor.

Tussen Buochs en Beckenried kun je werkelijk langs de zuidelijke oever rijden. De weg slingert omhoog naar het kleine Seeli, een verrukkelijk bergmeertje, en stijgt verder naar Seelisberg.

Steil onder Seelisberg ligt in de morgenzon de Rütli-Wiese, geboorteplaats van de Zwitserse staat en daarmee een nationaal heiligdom. Wolken hangen tussen de rotswanden, waardoor het Urnermeer wordt ingesloten. Een tandradbaan voert naar beneden naar het Haus Treib, het voormalige veerhuis. De rest van de westelijke oever van het Urnermeer is nauwelijks door wegen ontsloten, want de Rütli-Wiese moet een rustige plek blijven die alleen te voet te bereiken is. Wij stellen ons bezoek aan de heilige weide nog even uit en rijden terug naar Niederdorf bij Beckenried, waar een veerpont naar Gersau overvaart. Het meer toont onbewogen en er ligt nog steeds een lichte nevel op. In een kwartier tijds bereiken wij de rijk met bloemen versierde noordelijke oever en houden daar de richting van Brunnen aan.

Motodroom

Inmiddels zijn al onze motorcollega’s wakker, zodat de slingerende oeverweg bijna op een motodroom lijkt. De parkeerplaats bij restaurant Eichwald, dichtbij Brunnen, staat vol met ’Töffs’ (de Zwitserse benaming voor motoren). Gelukkig lenen zich de bochten die in het gezicht van het populaire verzamelpunt liggen, niet voor spectaculaire hang-outs, en zo blijft het bij zien en gezien worden.

Achter Brunnen strekt zich het lange, fjordachtige bekken van het Urnermeer uit. Snel zijn Flüelen en Altdorf aan het zuidelijke einde van het meer bereikt. Stroomopwaarts aan de Reuß ligt bij Amsteg half verscholen de ruïne van Zwing-Uri. De vierhoekige toren wordt beschouwd als overblijfsel van een van de talrijke dwangburchten die de Zwitsers voor hun Habsburgse landvoogden in moeizame arbeid moesten bouwen, zodat dezen het land nog beter konden onderdrukken. Nu hebben de door struiken overwoekerde muurresten niets bedreigends meer, en zij zijn veel minder imposant dan de grote verdedigingstoren in Silenen, die vaak met Zwing-Uri wordt verwisseld.

Op de terugweg naar het meer bezoeken wij de hoeve van Sepp Steiner, die voor vandaag klaar is met zijn Tell-opvoeringen.Trots laat hij ons fotoalbums zien en ten slotte vertelt de hobbyhistoricus, die hij ook is, zijn eigen versie van het Tell-verhaal. Volgens hem heeft Tell bestaan, maar hij was geen boer, want boeren mochten geen handboog bezitten en zij konden ook geen verstand van scheepvaart hebben. Tell zou in werkelijkheid een jonker zijn geweest, die in verzet is gekomen tegen de Habsburgers. En het ging hem niet om de eigen eer, maar om de zo belangrijke handelsroute over de Gotthard naar Italië, historisch gezien inderdaad het hoofdmotief voor de stichting van de Zwitserse Confederatie. Deze verbluffend moderne en economisch gerichte interpretatie sluit Sepp Steiner af met de woorden: ’Zonder Gotthard geen Tell en ook geen Zwitserland, niet waar!?’

Spoedig zitten wij gebogen over oude folianten over de wapenkunst. Historische hand- en voetbogen zijn eveneens een hobby. Na de theorie volgt de praktijk: moderne sporthandbogen, de ongelofelijk zwaar te spannen navolgers van de middeleeuwse bogen, en zelfs een Chinees model, dat met meerdere pijlen tegelijk kan worden geladen, kunnen wij op zijn land uitproberen.

Geboorteplaats

Bijna 20 uur later rollen de Japanse viercilinders Bürglen binnen, de geboorteplaats van Tell. De volksheld die hier met zijn zoon als barokke figuur uit de 18e eeuw de dorpsfontein versiert, is veel kleiner en lang niet zo martiaal als het pendant in Altdorf van 1895. Blijkbaar had iedere tijd zijn eigen Tell. En wie op het terras van restaurant Alpenblick zijn ogen niet alleen opslaat naar de met sneeuw bedekte en maar even 2923 meter hoge Uri-Rotstock, ontdekt misschien zelfs op het etiket van het appelsapflesje voor hem een ’Little Tell’. Na deze aangename verfrissing op van de kleinste naar de grootste figuur! Op de marktplaats van Altdorf, waar het beroemde schot-door-de appel zou hebben plaatsgevonden, loopt de verbaasde toeschouwer gevaar nekkramp op te lopen. Op een 4 meter hoge sokkel rijst een immense 3 1/2 meter grote Wilhelm Tell op. Met de beroemde handboog op zijn schouder en zijn linkerarm om zijn zoontje gelegd, zwellen op zijn gespierde kuiten de aderen dermate op dat zelfs Schwarzenegger van nijd zou verbleken. Omdat wij willen weten, waar en hoe deze beentjes eens hebben gesprongen, haasten wij ons naar de plaats van de beroemde Tell-sprong.

Een paar kilometer ten noorden van Flüelen stoppen wij boven de Tell-Platte. Nog een korte voettocht de Axen af naar de oever van het meer, en de plaats is bereikt waar Tell na zijn arrestatie in Altdorf door een vermetele sprong uit de boot aan Geßler ontkwam. Direkt daarnaast is de Tell-Kapelle, met vier kolossale doeken waarop scènes uit het leven van de nationale held staan. Het landschap is hier adembenemend mooi, ook al is de rots door een nuchtere betonplaat bedekt, zodat de blik altijd weer vol verlangen naar de overzijde van het meer gaat. Erop af!

Kronkelen

Tot aan Bauen kan je langs de westelijke oever van het meer rijden. Aan het sportstuur van de de Big Bikes hoef je niet bang te zijn voor verveling. Bij Isleten slaan wij een van die smalle bergwegen in, aan het begin waarvan de goed zichtbare dienstregeling van de gele Postbus de gemotoriseerde weggebruikers waarschuwt voor tegenliggers. De palmen voor restaurant Seegarten, waar de smalle weg afsplitst, passen helemaal bij de verzengende zon. Dan kronkelt zich onder overhangende rotsen de smalle weg naar boven. De eerste haarspeldbochten bieden fantastische doorkijkjes op het meer. In het plaatsje Schwändi met zijn donkere houten huizen eindigt de weg bij het liftstation van de Eggenkabelbaan. Murmelend stroomt de Isitaler Beek door bonte almweiden, waarboven met sneeuw bedekte bergtoppen in de blauwe hemel spietsen. Speels springen kalfjes met helder klinkende klokjes ons tegemoet, de voldragen koeien gedragen zich bezonnener, maar ook zij klinken met hun donkere klokgelui mee in het concert. Een oude man, steunend op zijn stok, komt over het pad naar beneden, zet zich neer op een bank en wacht op de postbus. Hier is de plaats die ik als het meest Zwitsers in herinnering zal houden.

Uri

De volgende morgen verlaten wij vroeg ons kwartier, hotel Brückli in Schattdorf, om de Rütliweide te bezoeken. Een paar kilometer voor Brunnen rijst naast de oever het kolossale massief van de Fronalpstock op. Nog een beetje noordelijker verleidt een bergweg tot een rit naar boven, over Moosach tot de Axenstein met Rütli-panorama. Als vastgeplakt ligt de Rütliweide temidden van de rotsen aan de tegenoverliggende oever. Van hier kun je op de beide armen van het Vierwoudstedenmeer uitkijken, en nog iets hoger ontwaar je ook de dubbele bergspits van de Kleine en de Grote Mythen boven Schwyz.

Terwijl wij in Brunnen wachten op de raderstoomboot naar de Rütli-Wiese, schildert mij een uit de kluiten gewassen motorrijder levendig de voordelen van werken in ploegendienst. Op deze wijze kun je je eigen land op rustige ochtenden ook door de week met de motor verkennen. ’Net vakantie, niet waar!?’, voegt hij er listig lachend aan toe. Als aandenken schenkt hij ons een ansichtkaart van de Uri, bouwjaar 1901, die daarmee de oudste van de vijf raderboten op het meer is. Toevallig legt juist de statige, witglanzende Uri aan, om de wachtenden over te zetten. Binnenin zijn de machtige krukas en de drijfstangen die de schepraderen aandrijven ten gerieve van de toeschouwer vrijgelegd. Nog voor wij afmeren, passeren wij een uit het water stekend rotsblok, de Schillerstein, waarvan het opschrift herinnert aan de dichter en zijn toneelstuk, dat Tell wereldberoemd heeft gemaakt.

Rütli-Wiese

Vanaf de oever lopen we snel omhoog naar de Rütli-Wiese. Voor een nationaal gedenkteken is de weide, die natuurlijk wordt gelaten, verbazingwekkend bescheiden. Middenin wappert alleen de Zwitserse vlag. Vier oudere Engelse toeristen, stuk voor stuk Miss Marples, zitten op een van de drie stenen banken, die schaduw krijgen van een rij hoge naaldbomen. Alleen een klein bordje vermeldt de stichting van het Eedgenootschap in 1291. Drie van de vier woudsteden, waarnaar het meer genoemd is, namen destijds deel aan het Verbond tegen de Habsburgse heerschappij: Uri, Schwyz en Unterwalden. Luzern sloot zich pas later aan.

Even bescheiden als de Rütliweide, presenteert zich, ook wat de prijzen betreft, het Rütli-Haus, het enige café-restaurant dat hier een vergunning heeft. Terug bij de aanlegsteiger kondigt een lang aangehouden en over het water wegebbende fluittoon de retourboot aan. Het hele meer wordt, niet anders als bij een busdienst, door deze boten bevaren.

Tussen Brunnen en Hertenstein maakt de groene, met vlonders en kleine jachthavens bezoomde oever een liefelijke indruk. De terrassen van de aan het meer gelegen restaurants verlokken tot verwijlen. In weelderige bloemenpracht gedompelde plaatsen als Gersau, Vitznau of Weggis maken de slingerende oeverweg over vele kilometers tot één lange Kurpromenade. Boven de steilere zuidoever verrijzen de besneeuwde toppen van de Alpen en spiegelen zich in het onberoerde wateroppervlak.

Holle weg

Wij volgen het Küssnachtermeer vanaf Küssnacht. Op weg naar de Seebodenalp ligt in een klein bos de ruïne van de Geßlerburcht verscholen. De beroemde Hohle Gasse, waar het drama tussen Tell en Geßler zijn dodelijk einde vond, ligt aan de weg die uit Küssnacht leidt. ’Durch diese hohle Gasse muß er kommen, es führt kein anderer Weg nach Küssnacht.’ Bij de vaak geciteerde woorden uit Schillers stuk had ik mij altijd een nauwe straat in een kleine stad voorgesteld. In feite is de holle weg een door zwerfkeien bezoomde, stenige en steile bosweg. Aan het boveneind ervan bevindt zich nog een ander Tell-kapelletje. Een kiosk, een speelplaats en een kalenderfabriek completeren en profaneren een plaats die niets van de verheven eenvoud van de Rütliweide heeft.

Wij sturen onze machines terug naar Vitznau, om ons het genoegen van een reis met de Vitznau-Rigi-tandradbaan te gunnen, de in 1871 geopende, oudste tandradbaan van Europa. In het station van Vitznau staat stoom uitblazend de kleine, roodgroengouden ’Nummer 7’, een prachtig gerestaureerde oldtimer-locomotief op een merkwaardige manier naar voren geneigd. Pas op de steile helling ligt de tandradlocomotief recht. Wij worden door een veel moderne motorwagen naar de top gebracht. De al even jonge vrouwelijke bestuurder van de locomotief zet nonchalant nog haar zonnebril recht, en dan beklimt de wagen de berg, langs kleine bergdorpen, kastanjebruine melkkoeien en bonte weiden. Als roofvogels cirkelen daarboven deltavliegers.

Springlevend

Bij het bergstation aangekomen is het betonnen platform van hotel Rigi-Kulm weliswaar niets voor gevoelige ogen, maar het uitzicht van de nog wat hoger gelegen top doet zelfs dat vergeten. Begrijpelijk, dat Goethe de Rigi zo heeft bewonderd. Schiller overigens, die in zijn Wilhelm Tell de omgeving met levendige kleuren schildert, is hier nooit geweest. Hij is afgegaan op de berichten van Goethe. Vanaf een hoogte van 1797 meter heb je een prachtig gezicht op het 114 km² grote Vierwoudstedenmeer en zijn omgeving, je ziet zelfs de Alpenreuzen Eiger, Mönch en Jungfrau. Onder ons ligt majesteitelijk het diepblauwe meer. En misschien heeft’ie daar beneden toch geleefd, Wilhem Tell. ’Want wat is belangrijker’, zo had Sepp Steiner, onze Tell, gevraagd, ’het geschreven woord van de geschiedwetenschap of de springlevende traditie?’ Hij heeft gelijk. Tell bestaat, en wij gaan regelmatig bij hem langs…

[sgpx gpx=”/wp-content/uploads/gpx/TRK-Zwitserland-Tell.GPX”]

IJsland is nog zo puur als voor de Schepping: woest en ledig. En dat blijft het ook, want IJsland is nog lang niet af. Onder de grond borrelt en pruttelt het als in een hogedrukpan. Als de druk te groot wordt, gulpt het magma gul uit de gescheurde bodem en staat er ineens een vulkaan naast je voordeur.

In fotobladen als de National Geographic lijkt IJsland feeëriek, dromerig, ja zelfs lief. De werkelijkheid is anders. Wie op zijn motor in september over de onverharde Kjöllur, de belangrijke verbindingsweg naar het noorden – stuitert, rijdt door een rauwe en eenzame uitgestrektheid. Een emotionele confrontatie met oneindige keienvelden met nauwelijks begroeiing waarin de glooiende weg het verliest van de verte. Perspectief verandert en het inschatten van diepte en afstand wordt lastig. Een snik in je keel welt op en een unheimisch gevoel overvalt je. Aan de andere kant voelt het ook als een godsgeschenk. Dat je hier mag rijden is een zegen en uitdaging tegelijk. Het eerste contact met het ruige binnenland van IJsland is een strijdige en verwarrende ervaring die zich laat voelen in je ruggengraat.

Op Keflavik Airport ben je nog onwetend van IJslands rauwe achterland. Hoewel de omgeving nou niet bepaalt gastvrij en ontwikkeld lijkt, is Reykjanes, het schiereiland waarop het vliegveld ligt, slechts een voorbode van wat je te wachten staat. De knobbelige stromen zwarte lava zijn er begroeid met mos, wat de scherpte camoufleert. Eenmaal in de bus naar Reykjavik, over de nieuwe vierbaans autoweg, heb je helemaal geen idee meer van het grote avontuur dat je te wachten staat. Alleen wie zijn ogen die eerste kilometers goed de kost geeft, merkt in de verte de vage silhouetten op van dreigende bergenruggen met steile flanken en afgeplatte toppen. In de Donald Duck zijn vulkanen makkelijker te herkennen.

IJsland presenteert zich als een gewoon land met winkelcentra, torenflats, vinex-wijken, industriegebieden, benzinepompen en fast food ketens. Niets bijzonders, en eigenlijk voel je een lichte teleurstelling. De place-to-be is de Laugarvegur, een grote winkelstraat in het oude stadscentrum. Hier staat zo’n beetje alles wat de moderne toerist aantrekkelijk vindt. Restaurants, kroegen, designwinkels en opvallend grote boekhandels, een motordealer ontbreekt. Je hebt alle redenen om meteen op je motor te springen.

Het IJsland dat je zoekt – het woeste IJsland – begint voorbij Mosvellsbaer, als je op de 36 rijdt. Een dramatische weg, zonder dat je er erg in hebt. Dat krijg je pas uitgelegd bij Thingvellir. Deze historische plaats, dik 1000 jaar geleden werd hier de IJslandse Alting gesticht, een vroege vorm van democratie, ligt op het breukvlak tussen de schollen waarop Amerika en Europa liggen. Dat uit zich in een metersdiepe steeds wijder wordende kloof. Europa en Amerika drijven onverbiddelijk uit elkaar vandaan. Nog mooier wordt het als je de 36 verlaat en de eerste onverharde meters onder je banden knerpen. De langzaam stijgende pasweg bocht in luie krullen langs lage begroeiing naar iets wat op een hoogvlakte lijkt. Op de pas gunt ?ijsland je een uitzicht over een wijd komdal en ineens zit je er middinin. zit je er ineens middenin. Zwarte vulkaankegels bekleed met groen mos, wetlands met pluizige moerasplanten. Trollatindur heet het hier

Over weg 1 – die heel IJsland omvat – verlaat je Reykjavik in noordelijke richting. Het asfalteren van deze weg – rond Reykjavik vierbaans – is van groot belang geweest voor de ontwikkeling van het eiland. Nog niet zo heel lang geleden was IJsland een verzameling bijna geïsoleerde economische centra die onderling nauwelijks met elkaar in contact stonden. Visserij en veeteelt waren lange tijd de belangrijkste inkomstenbron. Het land stond onder Deens bestuur en werd pas begin jaren zestig zelfstandig. De laatste decennia is de economie booming. Dat zie je. Grote accountancy bedrijven zijn neergestreken.

Reykjavik is een verzameling ruim opgezette voorsteden met een gezellig klein centrum. Alles wat je zoekt ligt op loopafstand. Vooral de aan winkelstraat Laugarvegur Het is nauwelijks voor te stellen dat ruim de helft van alle IJslanders stadsbewoners zijn.

Wie Reykjavik verlaat, rijdt over brede wegen langs winkelcentra, torenflats en benzinestations. Niks bijzonders eigenlijk. Het kan in willekeurig welk Scandinavisch land zijn. Met dat verschil: er groeien nergens bomen!

De oerknal, dat moet wat geweest zijn. Een niet te begrijpen explosie van samengeklonterd kosmisch materiaal. Zo groots en zo luid dat we de ruis nog steeds horen in radiotelescopen. En echt begrijpen doen we het nog steeds niet. Dan is IJsland duidelijker in zijn ontstaan. Eiland, Midatlantische rug, wijkende platen, vulkanen en lava. Daarmee heb je IJsland wel zo’n beetje omschreven. Het is er zo puur als op de eerste dag van de Schepping. Sterker nog: IJsland is nog steeds niet af. Dik 1000 jaar geleden werd het bewoond. Vikingen deden het eiland aan op weg naar Noord-Amerika. Ze dachten slim te zijn door het nieuwe land IJsland te noemen, waarmee ze het onbewoonbaar verklaarden voor andere zeevolken. Zo hadden de Vikingen het rijk voor zich. Nu wonen er zo’n 300.000 mensen. Trotse mensen, want ze voelen zich de zonen en dochters van Leif Eriksson. En ze spreken een taal die verwant is aan het Vikings. Europeanen kunnen er geen touw aan vast knopen. Hoeft ook niet, want IJslanders kom je in het ruige binnenland amper tegen. De helft van de IJslanders woont in de hoofdstad Reykjavik en de andere helft ergens aan de kust, in kleine nederzettingen of groot uitgevallen dorpjes. Lekker rustig.

[sgpx gpx=”/wp-content/uploads/gpx/TRK-IJSLAND-2007.GPX”]