Het zuidelijke deel van de Lauwerslandroute (bij Buitenpost) voert nog net door het coulisselandschap van de Friese Wouden. Maar boven Kollum zijn de boomwallen verdwenen en wordt het landschap open en wijds.

Dit deel van het Lauwersland is verbonden met de strijd tegen het water. Oude en nieuwe waterwerken zijn overal zichtbaar: terpen – in Groningen wierden genoemd – dijken, molens, gemalen en sluizen. Terpen en wierden zijn kunstmatige ophogingen die vanaf 500 v. Chr. Werden opgeworpen, toen de eerste bewoners zich in een nog onbedijkt land moesten beschermen tegen overstromingen. Niehove en Ee zijn mooie voorbeelden van terpdorpen. Vanaf het jaar 1000 kwamen de dijken in zwang. Molens, gemalen en sluizen zorgden voor de afvoer van overtollig water. Dijken dienden eerst alleen als bescherming van het land tegen de zee. Maar in de loop van de tijd werden ze ook gebruikt om de zee terug te dringen en land te winnen door middel van inpoldering. Ten westen en ten oosten van het Lauwersmeer voert de route door gewonnen land.

Deze Motorroute voert voor een groot deel door het Friese terpenlandschap. Terpdorpen, weidse polders, ruime luchten en forse akkerbouwbedrijven bepalen het landschapsbeeld. Een heel ander aanzien geeft het gebied ten zuiden van Dokkum. Hier krijgt het landschap een besloten karakter met kleine akkers en weilanden, begrensd door houtwallen. Dit coulisselandschap maakt onderdeel uit van de Friese Wouden.

De Havenstedetroute laat je kennismaken met schilderachtige steden langs de IJsselmeerkust. De route voert door het gevarieerde Friese landschap. Het gebied in de driehoek Bolsward, Makkum en Harlingen behoort tot de Greidhoek, een weidegebied met eeuwenoude terpdorpjes. Meren, bossen en kliffen bepalen het aanzien van het zuidelijk deel van de route. Het merengebied behoort tot het Lage Midden: een beneden de zeespiegel liggende ‘inzinking’ in het Friese landschap. De bossen in de omgeving van Balk liggen in Gaasterland. De ‘gaasten’ (hoogten in het Fries) ontstonden in de ijstijd, toen het landijs het gebied omhoogstuwde. Opmerkelijk langs de kust zijn de ‘kliffen’. Deze zijn ontstaan in de tijd dat het IJsselmeer nog Zuiderzee was. Die zee kon toen aardig tekeergaan en sloeg hele stukken van de kust af. Twee fraaie voorbeelden zijn de Oudemirdumer Klif en de Roode Klif.

Een groot deel van de zuidwesthoek van Friesland wordt in beslag genomen door water. De twee grootste meren, de Fluessen met het Heegermeer en het Slotermeer, liggen in het zuiden. Centraal liggen de Langweerder Wielen en het Sneekermeer en dan zijn er nog kleinere meren. Deze route voert dwars door dit watersportparadijs langs het water, charmante oude stadjes en het groene en bosrijke Gaasterland.