Verliezen van je aartsrivaal doet pijn, maar de manier waarop Wayne Rainey de TT van 1991 aan Kevin Schwantz verloor noemt hij tot op de dag van vandaag de grootste frustratie uit zijn carrière. Wij blikken terug op deze 500cc-race in Assen, die in meerdere opzichten bijzonder was.  

Fotografie: Henk Keulemans

Wayne Rainey en Kevin Schwantz zijn vanaf het eerste uur aartsrivalen. In de afgelopen jaren hebben we vergelijkbare situaties in de MotoGP gehad toen Valentino Rossi het aan de stok had met onder anderen Marc Márquez, Casey Stoner, Sete Gibernau en Max Biaggi. De strijd tussen Rainey en Schwantz ontwikkelt zich tot een gevoel van onderlinge haat. Die ontstaat in de jaren tachtig tijdens het Amerikaans kampioenschap en zet zich door als beiden succes hebben in de Grand Prix. Ieder op zijn eigen manier; Schwantz wint met een spectaculaire rijstijl races op zijn Suzuki, maar ligt er ook nog wel eens naast en Rainey staat niet bekend als het grootste talent uit Amerika wanneer je dat vergelijkt met Freddie Spencer, Kenny Roberts en Eddie Lawson. In 1984 is Rainey al eens naar ‘Europa’ gekomen, zoals het rijden in de GP’s in die tijd wordt genoemd. Na een tegenvallend seizoen in de 250cc keert hij terug naar Amerika om in 1988 zijn rentree te maken in de 500cc. Vervolgens kwomen de prestaties al snel en door zeer solide te rijden haalt Rainey maar liefst drie wereldtitels en 24 overwinningen met Yamaha binnen, waardoor hij één van de meest succesvolste rijders in de 500cc-klasse wordt. Rainey’s carrière kent een zeer triest einde als hij in 1993 bij een crash op Misano vanaf zijn middel verlamd raakt.

Bijzondere rol oud brandweerbusje in het IDM-leven van Pepijn Bijsterbosch

Dat de onderlinge strijd tussen de twee binnen de sportgrenzen wordt uitgevochten, is na het ongeluk goed te merken. Schwantz zou na het ongeluk van Wayne Rainey nooit meer zijn oude niveau halen en in 1995 stoppen met racen. Bij het beëindigen van zijn carrière geeft de Texaan aan dat – naast diverse blessures – de impact van het ongeluk van zijn rivaal Rainey ook een rol heeft gespeeld bij het stoppen. Het onderlinge contact tussen de twee aartsrivalen wordt ook alsmaar beter.

Sterke race

In 1991 weet nog niemand van het drama dat Rainey twee jaar later zou overkomen en dat jaar is het hoogtepunt in hun onderlinge strijd. Een maand voor de TT Assen heeft Schwantz na een bloedstollend duel Rainey verslagen met een late uitremactie in de laatste sector op Hockenheim. Deze nederlaag is pijnlijk, maar als Rainey in een interview met MotoGP.com wordt gevraagd naar zijn grootste frustratie hoeft hij niet lang na te denken: de TT Assen van 1991. ‘Een race die ik niet gewonnen heb, maar Wayne verloren heeft’, noemt Schwantz het. Rainey heeft al eens de TT van 1989 gewonnen, maar dat kwam doordat Schwantz in de slotfase een technisch probleem kreeg. De coureur uit Californië is in 1991 bezig aan een sterke race op Assen met een geweldige – zeg maar gerust fenomenale – slotronde tot aan de laatste GT-bocht. Wat gebeurde er precies en hoe kon dit zijn grootste frustratie worden? We gaan terug naar zaterdag 29 juni 1991 en bekijken de race vanuit Rainey’s oogpunt.

Wayne Rainey start naast polesitter Schwantz op de eerste startrij. Aan de andere kant van hem staat Eddie Lawson op zijn Cagiva. In het kampioenschap heeft Rainey van Schwantz niet veel te duchten, omdat hij – zoals vaker – niet constant genoeg heeft gescoord. Bij Michael Doohan ligt dat anders, want de Australiër gaat aan de leiding in het WK en maakt het Rainey in 1991 voor het eerst echt lastig. De start is later dan gepland, omdat het in de 125cc-race was gaan regenen. Het is droog wanneer Rainey en zijn collega’s beginnen aan de race, maar al snel gaat het opnieuw druppelen. In de vierde ronde – het moment van de rode vlag – is er een kopgroep van vijf rijders ontstaan. Het resultaat na drie ronden telt. Zoals dat toen nog ging, zou deze tijd bij de uitslag van de tweede manche worden opgeteld. Doohan heeft na het eerste deel de leiding voor zijn teamgenoot Wayne Gardner, Schwantz en de tweede Suzuki van Didier de Radiques. Rainey maakt in dit deel geen sterke indruk en eindigt het eerste deel op vijfde plaats. Belangrijk detail: Rainey heeft een achterstand van ruim vier tienden op Schwantz en dit zou uiteindelijk erg belangrijk worden.

Jannick de Jong terug na positieve dopingtest: ‘Ik ben weer een gelukkig mens’

Geweldige start

De regen zet niet door en een half uur later gaan de 500cc-rijders op een droge baan weer van start voor zeventien ronden. Vanwege zijn vijfde plaats in het eerste deel moet Rainey vanaf de tweede startrij beginnen. De Yamaha-coureur heeft een geweldige start, troeft de vier rijders voor hem op de grid af en duikt als eerste de Haarbocht in. Er is meer goed nieuws voor Rainey. Schwantz zit in de eerste bocht klem tussen de Cagiva’s van Lawson en Alexander Barros, en valt terug naar een zevende plaats. Rainey maakt optimaal gebruik van deze situatie en rijdt vooraan weg. Wanneer de Amerikaan achterom zou hebben gekeken, zou hij zien dat zijn rivaal Schwantz snel naar voren komt en binnen een paar ronden aan het achterwiel van de Honda’s van Doohan en Gardner zit. Schwantz passeert de teamgenoten binnen een paar bochten en moet nu het gat naar Rainey zien te dichten. Rainey krijgt hulp vanuit onverwachte hoek, want Doohan versnelt en countert bij Schwantz. Door dit gevecht kan Rainey aan kop zijn leidende positie verder uitbouwen. Doohans opmars is van korte duur, want hij rijdt nog geen ronde op de tweede plaats als hij hard onderuitgaat in de Ramshoek. Het gras is nog erg nat, waardoor hij geen vaart mindert en met een gigantisch klap in de strobalen – want toen waren er nog geen luchtkussens – tot stilstand komt. Na even op een brancard te hebben gelegen kan de Australiër te voet terug naar de paddock.

Door het uitvallen van Doohan weet Rainey dat hij de leiding in de titelstrijd normaal gesproken gaat overnemen. Maar de Yamaha-coureur heeft een belangrijker doel: Schwantz verslaan. De Suzuki-coureur rijdt bijna vier seconden achter Rainey, maar begint aan een geweldige opmars. Schwantz rijdt zoals hij op zijn best was: glijdend met zijn Suzuki en er zijn veel momenten dat hij nog maar net kan blijven zitten. Rainey begint zich zorgen te maken. Schwantz gaat verschrikkelijk hard, want in de achttiende ronde – inclusief de drie ronden van deel 1 – zet hij een 2.02,443 op de klokken. Een rondetijd die in het 500cc-tijdperk tot 2002 nooit meer verbeterd zou worden! Schwantz zit in de voorlaatste ronde aan het achterwiel van zijn concurrent. Slecht nieuws voor Rainey, want dit is voor hem niet voldoende omdat hij ook nog vier tienden moet goedmaken uit de eerste manche. Rainey: ‘Bij het ingaan van de laatste ronde zie ik + 0 op mijn pitbord staan. Ik moest ongeveer een halve seconde pakken, dus ik weet dat ik mijn beste ronde uit mijn carrière moet rijden om te kunnen winnen.’ Alles lijkt er ook op dat Rainey onderweg is naar misschien wel zijn beste ronde uit zijn carrière en een verbetering van Schwantz zijn ronderecord. ‘Het is een ongelofelijke ronde. Alles gaat perfect, echt perfect. Tot de laatste bocht’, vertelt Rainey. ‘Iedere bocht rijdt hij verder weg. Ik was mij al aan het neerleggen bij een tweede plaats, maar ik kan mijn ogen in de laatste bocht niet geloven’, vult Schwantz aan.

In het gras

Rainey, die in zijn carrière zeer weinig fouten zou maken, doet dat wel in de laatste bocht, de Geert Timmer-bocht. Na zijn bijna perfecte ronde remt hij te laat voor de chicane, komt in het gras, vervolgens weer op de baan en kan nog maar net voorkomen dat hij niet in de pitstraat belandt. Schwantz rijdt er minimaal een halve seconde achter, maar kan van Rainey’s fout optimaal profiteren door bij het uitkomen van de Geert Timmer-bocht buitenom Rainey te gaan en hem op de finishstreep te passeren. Een ontknoping die zelden is vertoond, zeker in de 500cc klasse niet en al helemaal niet met Rainey in de hoofdrol. De Yamaha-coureur buigt zijn hoofd, want deze nederlaag komt hard aan, ondanks het feit dat hij weer WK-leider is.

Schwantz weet niet wat hem overkomt en viert het feest zoals hij dat zo vaak deed. Het publiek komt de baan op, zoals dat tijdens de TT Assen in die jaren vaker gebeurde, denk aan de zege van Hans Spaan in 1989, maar ook aan de zege van Egbert Streuer later op die dag in 1991 met Peter Brown. Na afloop wrijft Schwantz de nederlaag er nog harder in. ‘Ik snap hoe lullig Wayne zich moet voelen. Ik denk dat hij de race in Hockenheim nog in zijn hoofd had. Hij wilde voorkomen dat ik opnieuw in de laatste sector voorbijkwam. Ik heb de race niet gewonnen, maar hij heeft hem verloren.’ Rainey bevestigt het gevoel jaren later: ‘Dit was mijn zwaarste nederlaag uit mijn carrière.’

Uniek ronderecord

Dat Wayne Rainey en Kevin Schwantz zich de race ruim dertig jaar na dato ook niet meer in detail kunnen herinneren is begrijpelijk en ook te merken in het interview met MotoGP.com. Rainey dacht dat het de tweede deel over zo’n elf ronden werd verreden en hij zo’n twee seconden voorsprong had. Dit is in werkelijkheid zeventien ronden en bijna vier seconden. Ook dachten Rainey en Schwantz dat het ronderecord werd gezet in de laatste ronde. Maar Schwantz zet zijn unieke ronde van 2.02,443 al twee ronden eerder. Neemt niet weg dat de laatste ronde van beide rijders indrukwekkend was, zeker als Rainey de Geert Timmer-bocht niet had verprutst. Het tempo van de twee rivalen lag zo hoog, dat zelfs tien jaar later ene Valentino Rossi nog niet onder de tijd van Schwantz kon duiken. Pas toen de 500cc in 2002 de MotoGP werd en er met viertakten werd gereden, ging Rossi sneller rond dan Schwantz in 1991. Rainey en Schwantz: twee bijzondere coureurs en dat zijn het.

Kwalificatietrainingen worden geregeld in de slotseconden of zelfs bij het vallen van de finishvlag beslist, maar de wijze waarop Mick Doohan in 1998 tijdens de TT op Assen de 500cc-pole position afpakt van Simon Crafar gaat zonder meer de boeken in als de meest sensationele kwalificatie ooit.

Fotografie: Henk Keulemans

Vrijdag 26 juni 1998 – 13.30 uur

Op dit tijdstip beginnen de 500cc-coureurs aan hun tweede kwalificatietraining op het TT Circuit Assen. In die tijd wordt er gedurende de twee trainingsdagen nog twee kwalificatietrainingen van een uur verreden. Tijdens de TT Assen gebeurt dit op donderdag- en vrijdagmiddag, aangezien de races op zaterdag zijn. De gecombineerde uitslag van de twee kwalificatietrainingen bepaalt de startgrid. Mick Doohan staat in de beginfase van het seizoen 1998 onder druk na vier overtuigende wereldtitels. De Australiër komt – onder andere door twee nulscores – slechts als vierde in het wereldkampioenschap naar het circuit waar hij niet graag rijdt. Zijn Repsol Honda-teamgenoot Alex Crivillé voert de tussenstand aan, voor Max Biaggi en Carlos Checa. Toch verloopt Doohans weekend tot aan de start van de tweede kwalificatietraining uitstekend, want hij is de snelste in alle voorgaande sessies. Maar tijdens de tweede kwalificatietraining komt er vanuit het niets een complete verrassing op de voorlopige pole position! Simon Crafar is overgekomen vanuit het WK Superbike en is bezig aan zijn eerste seizoen in de 500cc. De Nieuw-Zeelander rijdt voor Red Bull Yamaha WCM. Crafar kent het TT Circuit Assen vanuit het WK Superbike en zet in het laatste deel van de tweede kwalificatie een snelle 2.02,491 op de klokken, waarmee hij zijn vriend Doohan van de eerste startpositie stoot.

Vrijdag 26 juni 1998 – 14.28 uur

Crafar staat met nog iets meer dan twee minuten te gaan in de beslissende kwalificatie bovenaan op de tijdlijst, terwijl op dat moment de rode vlag wordt gezwaaid. Ralf Waldmann is gecrasht op zijn Modenas KR3 en heeft medische assistentie nodig. De sessie wordt stilgelegd en de Duitser blijkt later zijn pols te hebben gebroken. Er staan nog slechts 2 minuten en 12 seconden op het bord. Met in het achterhoofd dat het TT Circuit destijds zes kilometer lang is en de 500cc rijders ruim twee minuten nodig hebben om een ronde te maken, denkt iedereen dat Crafar zijn eerste pole position heeft veiliggesteld. Crafar vertelt later: ‘Ik stond op de voorlopige pole en dacht dat ik het perfect getimed had. Ik had ook geen verse band meer over, dus voor mij had het geen zin om na de rode vlag nog weer naar buiten te gaan. Daarnaast was het in die tijd zonder elektronica en met ons type banden erg lastig om gelijk je snelste tijd te zetten. Het was ook koud, waardoor ik dacht dat niemand meer aan mijn tijd zou komen en ik op pole position stond.’

TT Assen 2017: Valentino Rossi’s laatste MotoGP-zege

Vrijdag 26 juni 1998 – 14.47 uur

Een groep rijders heeft zich verzameld bij het einde van de pitstraat, want zij willen toch proberen hun tijd – in de korte tijd die nog te gaan is – te verbeteren. Het is voor de rijders belangrijk om voor het vallen van de finishvlag – na 2 minuten en 12 seconden – over de eindstreep te komen, zodat ze nog één geklokte ronde kunnen zetten. ‘Ik was vastbesloten om de pole te pakken en wist dat daar risico’s aan verbonden waren’, vertelt Doohan jaren later. De Australiër heeft zijn zinnen gezet op een stunt, maar hij pakt het met zijn crew chief Jeremy Burgess anders aan vergeleken met de andere coureurs, die aan het einde van de pitstraat hun banden koud laten worden. Het is voor die tijd een revolutionair plan, dat in een soortgelijke vorm nu praktisch altijd wordt uitgevoerd tijdens de Grand Prix-kwalificaties. De Honda-coureur wacht voor de pitbox en Burgess telt de seconden af, totdat de lichten op groen gaan. Net voordat de sessie hervat wordt, rijdt Doohan naar het einde van de pitstraat, waardoor hij al vaart heeft als de lichten op groen gaan. Hierdoor komt de wereldkampioen sneller uit de pitstraat en kan hij met een boog om de rijders heen rijden, waardoor de Honda-coureur als één van de eerste rijders aan zijn outlap kan beginnen. Doohan: ‘Ik wist dat mijn outlap erg snel moest zijn en dat ik ruimte nodig had op de baan om nog een kans te hebben op de pole.’

Vrijdag 26 juni 1998 – 14.49 uur

Met nog vijf seconden op de klok komt Doohan als eerste over de finishlijn om aan zijn geklokte ronde te beginnen. Kort achter hem zit Norifumi Abe, gevolgd door nog een aantal rijders, die ook nog een tijd kunnen zetten. Doohan gaat er met zijn kwalificatieband voor zitten, terwijl Crafar in de pitbox toekijkt. De Yamaha-coureur kan zijn ogen niet geloven als hij de eerste sectortijden ziet. Na drie sectoren valt de Nieuw-Zeelander bijna achterover, want Doohan zit een halve seconde onder zijn tijd. Doohan maakt zijn ronde foutloos af, waarvan ook Abe kan profiteren. Doohan komt na 2.02,092 seconden over de finishlijn, waarmee hij 0,399 seconde sneller is dan Crafar. Deze rondetijd is zelfs goed voor een nieuw trainingsrecord op Assen en dat terwijl Doohan daar slechts één ronde de kans voor heeft gehad. Voor die tijd een ongehoorde prestatie. Doohan viert zijn stunt in de uitloopronde alsof hij de race al heeft gewonnen. Crafar: ‘Eigenlijk kon het niet wat Mick deed met de elektronica en het type banden waar we in die tijd mee reden. Hij nam een mega-risico om mij te verslaan. Mick is altijd een goede vriend geweest, maar hij is ook de meest eerzuchtige en vasthoudende persoon die ik ooit heb ontmoet. Toen hij na zijn snelle ronde in de pitstraat stond, keek hij mij aan alsof hij mij haatte. Mick vertelde later tegen mij dat hij vond dat hij zijn lichaam door mij moest riskeren en dat hij daarom zo boos was. Zo was Mick, maar hij was ook een absolute legende op de motor.’

MotoGP Duitsland: Fabio Quartararo wint weer + voorbeschouwing TT Assen

Vrijdag 26 juni 1998 – 17.00 uur

Later die middag schuift de Top-4 – want in die tijd staan er nog vier rijders op de eerste startrij – aan bij de persconferentie. Naast de polesitter en Crafar zijn daar ook Abe (P3) – met dank aan het sleepje van Doohan – en Max Biaggi (P4) bij aanwezig. Doohans karakter komt daar weer naar boven, want hij gunt zijn vriend Crafar geen enkele blik. Hij doet er zelfs in zijn uitspraken nog een schepje bovenop: ‘Ik rij graag voor de Nederlandse fans, maar het blijft een gevaarlijk circuit, dat je zomaar kan verrassen.’ Naast vijf zeges kent Doohan namelijk ook zijn meest traumatische ervaring op Assen als hij er in 1992 bijna zijn been verliest. De Australiër vervolgt: ‘Hier gaan rijders hard, die dat anders nooit gaan.’ Daarmee deelt hij zonder een naam te noemen duidelijk een sneer uit aan het adres van Crafar. Later zou Doohan met een glimlach vertellen: ‘In die tijd was ik in zo’n goede vorm dat ik ook in staat was om rijders mentaal te vernielen.’ In deze psychologische spelletjes is ook Valentino Rossi een meester, waardoor hij later diverse Grands Prix al buiten de baan weet te winnen. Crafar blijft rustig tijdens de persconferentie en vertelt de aanwezige media dat hij zeer blij is, dat hij voor de eerste keer in zijn carrière vanaf de eerste startrij mag starten.

Zaterdag 27 juni – 14.00 uur

Doohan weet in 1998 ook voor het vijfde jaar op rij – gelijk aan zijn aantal wereldtitels – op Assen te winnen. Het zou voor de Australiër tevens zijn laatste TT zijn, omdat hij in 1999 bij een crash in Jerez een zware blessure oploopt en daardoor uiteindelijk zou stoppen. Maar het gaat zeker niet gemakkelijk op deze dag in Assen. Want niet alleen Biaggi, maar ook Crafar kunnen tot in de laatste ronde mee met de regerend wereldkampioen. Crafar neemt in de tweede helft van de race zelfs nog even de leiding over van Doohan, waarmee de Yamaha-coureur laat zien niet onder de indruk te zijn van de psychologische oorlogsvoering van zijn kameraad. Biaggi wordt uiteindelijk achter Doohan nipt tweede en Crafar pakt de derde plaats en daarmee zijn eerste 500cc-podium. Crafar neemt zijn goede vorm mee naar de volgende Grand Prix, die van Groot-Brittannië op Donington Park en laat zien dat Assen geen toevalstreffer is geweest. Hij pakt deze keer wel pole position en een dag later behaalt Crafar zijn enige Grand Prix-zege door ruim elf seconden voor Doohan te finishen.